Biblioteka, muzej i pozorište pod istim krovom, ali bez rješenja za obnovu

Dom radničke solidarnosti, u kojem su smješteni Narodna i univerzitetska biblioteka Republike Srpske, Muzej Republike Srpske, Dječije pozorište Republike Srpske i Dom omladine, već više od četiri decenije predstavlja jedno od najprepoznatljivijih mjesta kulture u Banjaluci. Ipak, iza brutalističke fasade zgrade koju je projektovao jedan od najznačajnijih arhitekata bivše Jugoslavije Ivan Štraus, kriju se ozbiljni problemi, od dotrajalog krova i zastarjelih instalacija do neriješenih imovinsko-pravnih odnosa koji godinama blokiraju ozbiljniju obnovu.

Iako stručnjaci smatraju da izgled zgrade ne bi trebalo mijenjati jer predstavlja arhitektonski pečat jednog vremena, stanje objekta iz godine u godinu postaje sve lošije.Direktor Narodne i univerzitetske biblioteke Republike Srpske Ljilja Petrović Zečić kaže za BL portal da institucije koje koriste zgradu decenijama same pokušavaju da održavaju prostor koliko mogu, ali da ozbiljna sanacija prevazilazi njihove mogućnosti.

„Postoji dokument koji je potpisan prilikom ulaska u zgradu sa Gradom Banjaluka, gdje mi kao Narodna i univerzitetska biblioteka ‘Petar Kočić’ dobijamo prostor na korištenje. Od tog vremena do danas mi kao stanari, odnosno korisnici, sami se bavimo adaptacijama koliko je to moguće. Institucija kulture, kakva god ona bila, nije kadra da sama radi sanacije i prepravke u ovoj zgradi onako kako bi trebalo“, kaže Petrović Zečić.

Rat ostavio posljedice koje se osjećaju i danas

Problemi ove zgrade, kako navodi, dodatno su produbljeni tokom rata. Posebna oštećenja nastala su nakon rušenja Ferhadije, kada su popucala stakla na dječijem odjeljenju biblioteke, prostoru koji danas koristi Ruski centar.

„Tih dana sa dječijeg odjeljenja odneseno je više od 10.000 knjiga, što je potvrđeno popisom biblioteke“, navodi ona.

Vlasnici samo jednog sprata

Iako je sama konstrukcija objekta izuzetno kvalitetna, paradoksalno je da institucije koje decenijama rade u njemu i dalje nisu vlasnici prostora koji koriste.„Čini mi se da je kod nas u biblioteci najčudnija situacija. Tek 2022. godine, kada je Vlada Republike Srpske kupila prostor na četvrtom spratu od Područne privredne komore, postali smo vlasnici tog dijela od 1.780 kvadrata, dok su ostala tri sprata i dalje u vlasništvu Grada“, objašnjava Petrović Zečić.

Dodaje da su Biblioteka, Muzej i Dječije pozorište prije tri godine angažovali agenciju koja je izvršila etažiranje prostora, čime je precizno definisano šta kome pripada, kao prvi korak ka uknjižavanju vlasništva.

„To je krenulo u pozitivnom pravcu. Uputili smo poziv prema Gradu, ali je proces stao iz nama nepoznatih razloga. Razgovarali smo i sa Ministarstvom prosvjete i kulture da se ponovo pokrene inicijativa, jer ovo nikome ne ide u korist“, kaže ona.

Upravo zbog neriješenog vlasništva ove ustanove ne mogu aplicirati ni za ozbiljnije projekte energetske efikasnosti, jer je jedan od osnovnih uslova dokaz o vlasništvu nad objektom.Ventilacija ne radi od rata, krov prokišnjava

Istovremeno, problemi unutar same zgrade postaju sve ozbiljniji.

„Ventilacioni sistem nije u funkciji još od rata. Nakon toga niko nije pokušao da ga ponovo pokrene. Instalacije su ostale iste i morale bi biti zamijenjene. Problem je i ravan krov koji je veoma podložan curenju“, upozorava Petrović Zečić.

Poseban izazov predstavlja bezbjednost zaposlenih i posjetilaca, jer se tokom većih događaja u biblioteci zna naći i više od 800 ljudi.

Ipak, određeni pomaci postoje. Kako navodi direktor biblioteke, u razgovorima sa Ministarstvom prosvjete i kulture dogovorena je parcijalna zamjena dotrajale stolarije.

„Radićemo pet ili deset godina, ali ćemo ići parcijalno tamo gdje je najpotrebnije i gdje imamo najveće probleme“, kaže ona.

„Ova zgrada može trajati stotinama godina“

Petrović Zečić naglašava da je objekat izuzetno čvrsto građen, te da bi uz obnovu krova, fasade i zamjenu stolarije mogao trajati još decenijama.

„Zgrada je rađena u sedri i potrebno ju je prati specijalnim sredstvima. Potrebno je ponovo uraditi fasadu. Kada bi se izmijenila stolarija i riješio krov, ova zgrada bi mogla služiti stotinama godina“, smatra Petrović Zečić.

Muzej traži sistemsko rješenje

Na potrebu ozbiljne obnove godinama upozorava i Muzej Republike Srpske, iz kojeg poručuju da parcijalna rješenja više nisu dovoljna.

„Kao ustanova koja svakodnevno koristi ovaj objekat i u njemu čuva vrijednu muzejsku građu, smatramo da je neophodno sistemski pristupiti obnovi kompletne infrastrukture, a ne samo pojedinačnim intervencijama“, navode iz Muzeja Republike Srpske.

Iz Muzeja upozoravaju da su najveći problemi dotrajali krov i fasada, pojava vlage, zastarjele instalacije i potreba za energetskom sanacijom objekta.

„Posebno je važno obezbijediti adekvatne uslove za čuvanje muzejske građe i bibliotečkog fonda, jer su stabilna temperatura, zaštita od prokišnjavanja i bezbjedna infrastruktura osnovni preduslovi za očuvanje kulturnog nasljeđa“, navode iz ove ustanove.

Novo zdanje kao dugoročno rješenje

Iako je prethodnih godina bilo razgovora i najava o mogućoj obnovi fasade i sanaciji objekta, konkretniji radovi još nisu počeli.

U Muzeju smatraju da bi dugoročno najbolje rješenje bila izgradnja potpuno nove zgrade namijenjene muzejskoj djelatnosti.

„Na taj način bili bi riješeni svi infrastrukturni problemi, a dodatno bi bila unaprijeđena ponuda Muzeja Republike Srpske, našeg grada i Republike u oblasti kulture i turizma. Smatramo da o ovoj temi postoji opštedruštveni konsenzus“, poručuju iz Muzeja.

Dom radničke solidarnosti izgrađen je 1973. godine kao simbol zajedništva nakon katastrofalnog zemljotresa. Danas, više od pola vijeka kasnije, zgrada koja čuva dio najvažnijeg kulturnog i istorijskog nasljeđa Republike Srpske i dalje čeka ozbiljnu obnovu.