Cigarete sve skuplje, a pušača ne manjka: Prihodi od akciza dostigli rekordnih 1,17 milijardi KM
Cijene cigareta u Bosni i Hercegovini posljednjih godina bilježe kontinuiran rast, ali poskupljenja nisu dovela do očekivanog smanjenja potrošnje duvanskih proizvoda. Naprotiv, podaci Uprave za indirektno oporezivanje BiH pokazuju da je broj izdatih akciznih markica značajno povećan, dok su prihodi od akciza dostigli rekordne iznose.
Prema podacima Agencije za statistiku BiH, prosječne cijene duvanskih proizvoda u periodu od januara do septembra 2026. godine bile su veće za 18,21 odsto u odnosu na prosjek iz 2021. godine.
Ipak, rast cijena nije zaustavio potražnju. Tokom 2021. godine izdato je 207,6 miliona akciznih markica za cigarete, dok je taj broj do kraja 2025. porastao na 310,7 miliona, što predstavlja povećanje od gotovo 50 odsto.
Trend je nastavljen i ove godine. Za prvih devet mjeseci 2026. izdato je 260,7 miliona akciznih markica, čime je već premašen ukupan godišnji broj izdatih markica iz 2021, 2022. i 2023. godine.
Kako piše BL portal, statistika istovremeno ukazuje na gotovo potpuni nestanak domaće proizvodnje cigareta. Dok je 2009. godine izdato 224,5 miliona akciznih markica za domaće cigarete, taj broj je tokom 2021. pao na 13,4 miliona, a 2023. i 2025. godine nije zabilježena nijedna.
U prvih devet mjeseci ove godine registrovano je svega 4.500 domaćih akciznih markica, naspram više od 260 miliona za uvozne cigarete, što pokazuje koliko je tržište BiH danas oslonjeno na uvozne duvanske proizvode.
Istovremeno, država ostvaruje sve veće prihode od oporezivanja duvana. U 2021. godini po ovom osnovu prikupljeno je 812,2 miliona KM, dok su prihodi 2022. godine iznosili 936,8 miliona, a godinu kasnije 968,7 miliona KM.
Granica od milijardu maraka prvi put je premašena 2024. godine, kada je prikupljeno 1,14 milijardi KM. Rekord je zabilježen prošle godine sa 1,17 milijardi KM, što je za 44,62 odsto više nego 2021. godine.
Za prvih devet mjeseci 2026. godine prihodi od akciza na duvanske prerađevine dostigli su 935,6 miliona KM. Ukupno je od 2009. godine do kraja septembra ove godine po ovom osnovu prikupljeno 14,81 milijardu KM.
Stručnjaci upozoravaju da sama poskupljenja nisu dovoljna za značajnije smanjenje broja pušača. Duvan spada u proizvode sa niskom cjenovnom elastičnošću, što znači da se zavisnici, uprkos višim cijenama, teško odriču cigareta i često smanjuju druge troškove kako bi nastavili sa kupovinom.
Dodatni problem predstavlja sve veći broj mladih koji počinju koristiti nikotinske proizvode, uključujući elektronske cigarete, vejpove i nargile.
Prema dostupnim istraživanjima, pušači čine 35,3 odsto odraslog stanovništva BiH, dok je u Republici Srpskoj njihov udio nešto veći od 30 odsto. Među muškarcima procenat iznosi 42,2 odsto, a među ženama 29,1 odsto.
Posebno zabrinjavaju podaci za najmlađu populaciju. Prema podacima Instituta za javno zdravstvo Republike Srpske, čak 38,9 odsto djece uzrasta od 13 do 15 godina navodi da koristi neki oblik duvanskog ili nikotinskog proizvoda.
