Da li je vrijeme da Evropa prekine s Trampom?

U trenucima kad Donald Tramp prijeti carinama, a možda i korištenjem američke vojske za zauzimanje Grenlanda, evropski zvaničnici i diplomate počeli su potiho razmatrati do sada nezamislivu ideju o mogućem odgovoru, piše “Politico”.

Iako bi vojni sukob između SAD-a i bilo koje evropske sile bio jedan od najkraćih u istoriji, saveznici Danske, kojoj Grenland pripada, imaju druge načine za pružanje otpora ako američki predsjednik odbije kompromis.

Amerika ima puno baza u Evropi. To bi mogla biti poluga pritiska
Glavna poluga pritiska je velika mreža vojnih baza u Evropi koju SAD koristi za projektovanje američke moći u Africi i na Bliskom istoku. Postavlja se pitanje zašto bi SAD zadržao pristup tim bazama ili primao podršku od savezničkih pomorskih i vazdušnih snaga te obavještajnih službi ako pokuša oduzeti suverenu teritoriju članici NATO-a.

Tema je toliko osjetljiva da je diplomate nastoje držati izvan službenih rasprava na samitima EU-a ili NATO-a. Međutim, pet zvaničnika i diplomata potvrdilo je za “Politico” da se o mogućim protivmjerama privatno raspravlja širom kontinenta.

Evropa daje milijarde za američko oružje
Osim vojnih resursa, SAD se oslanja na Evropu kao ključnog trgovinskog partnera, a evropske vlade svake godine troše milijarde dolara na kupovinu američkog oružja, što predstavlja dodatnu polugu pritiska.

Neki zvaničnici upozoravaju da bi direktan izazov mogao brzo eskalirati u potpuni prekid transatlantskih odnosa. Drugi, pak, tvrde da je savez pod Trampom postao toksičan i da Evropa mora nastaviti svojim putem. Najbliže javnom upozorenju došao je francuski predsjednik Emanuel Makron.

“Ne podcjenjujemo izjave o Grenlandu”, rekao je Makron svojim ministrima. “Ako bi suverenitet evropske i savezničke države bio pogođen, posljedice bi bile bez presedana. Francuska prati situaciju s najvećom pažnjom i djelovaće u punoj solidarnosti s Danskom.” Jedan francuski zvaničnik naglasio je kako je “to izuzetno osjetljiva tema i on pažljivo važe svaku riječ”.

“Temeljno neslaganje”
Upozorenje francuskog predsjednika stiglo je u trenutku kada su ministri vanjskih poslova Danske i Grenlanda započeli razgovore s Trampovom administracijom u Vašingtonu.

Nakon sastanka s potpredsjednikom Džej Di Vensoom i šefom diplomatije Markom Rubiom, danski ministar vanjskih poslova Lars Loke Rasmusen pokušao je zvučati optimistično, ali je priznao da dogovor nije na vidiku. “Predsjednik ima tu želju da osvoji Grenland”, rekao je Rasmusen. “I stoga i dalje imamo temeljno neslaganje.”

Prijedlozi u Evropi – od blažih do radikalnih
Diplomate iz evropskih zemalja potvrdili su da se u glavnim gradovima raspravlja o načinima odgovora Trampu. Lakše opcije uključuju taktike odgađanja, lobiranje kod republikanaca u Vašingtonu, slanje savezničkih snaga na Grenland te kampanju odnosa s javnošću u Americi. Međutim, razmatra se i mogućnost prekida podrške američkim vojnim operacijama, pa čak i radikalni prijedlozi o preuzimanju kontrole nad američkim bazama.

“U toku su rasprave o tome kako bismo mogli izvršiti pritisak i reći ‘Hej, trebate nas, a ako to učinite, uzvratićemo na neki način’,” rekao je jedan diplomata, dodavši da niko ne želi javno govoriti o tome.

“Možda Tramp samo mašta, ali trebamo biti spremni na sve”
Glavni razlog suzdržanosti je činjenica da evropski saveznici smatraju Trampovu podršku ključnom za sigurnosne garancije Ukrajini u bilo kojem mirovnom sporazumu s Rusijom. Istovremeno, mnogi ne mogu zamisliti da bi SAD zaista silom zauzela Grenland. “Možda je to pusto maštanje”, rekao je diplomata, ali je napomenuo: “Trebali bismo biti spremni na to.”

Jedan NATO diplomata upozorio je da bi takav potez bio “mač sa dvije oštrice”. “Korištenje baza kao aduta za pregovaranje – a to se može učiniti – rezultiralo bi obostranom štetom. Evropa bi dodatno izgubila sigurnosne garancije, a SAD bi izgubio svoju najvrjedniju platformu za napredne operacije”, izjavio je.

Američka vojna prisutnost u Evropi
SAD je 2024. godine imao 31 stalnu bazu i 19 drugih vojnih lokacija širom Evrope, s najmanje 67.500 aktivnih vojnika, većinom stacioniranih u Njemačkoj, Italiji i Ujedinjenom Kraljevstvu. To uključuje najveću NATO bazu u Evropi u Ramštajnu u Njemačkoj, kao i vazdušne baze u Lakenhitu i Mildenholu u Ujedinjenom Kraljevstvu te bazu Aviano u Italiji, koja je ključni NATO-ov centar vazdušne moći južno od Alpa.

“To bi imalo katastrofalan učinak na američke operacije”
Ben Hodžs, bivši zapovjednik američkih snaga u Evropi, rekao je da su te baze “ključne za spremnost i omogućavanje globalnog strateškog dometa” SAD-a. Prisiljavanje Amerikanaca da napuste te lokacije imalo bi “katastrofalan” učinak na američke operacije, pri čemu Ramštajn služi kao ključna platforma za operacije na Bliskom istoku i u Africi.

Hodžs tvrdi da bi Vašington prekidom saradnje izgubio i oko “polovinu” svojih obavještajnih sposobnosti. Evropa bi takođe mogla zaprijetiti prestankom kupovine američkog oružja; 2024. godine odobreni su mogući ugovori u vrijednosti od 76 milijardi dolara, što je više od polovice ukupnog globalnog iznosa za SAD.

“Evropa može pomoći spasiti NATO i ovaj transatlantski odnos tako što će se suprotstaviti SAD-u, a ne samo biti poslušna i popustljiva”, rekao je Hodžs.

Amerikanci koristili britanske baze za zapljenu ruskih tankera
Primjeri nedavne ovisnosti SAD-a o evropskim bazama uključuju operacije protiv Irana i zapljenu tankera ruske “flote u sjenci” prošle sedmice, za što su korištene britanske baze. Pravno gledano, zatvaranje baza je “zapravo pitanje domaćeg prava” za evropske zemlje, rekao je Džefri Korn, stručnjak za vojno pravo, pa dodao: “To je njihova odluka.”

Ipak, uprkos zabrinutosti, spor oko Grenlanda smatra se opasnom distrakcijom od glavnog zadatka – odbrane Ukrajine. Diplomate priznaju da je bez američkih sigurnosnih garancija nemoguće odvratiti Vladimira Putina od novog napada, zbog čega smirivanje Trampa za sada ostaje prioritet. “Transatlantski odnos se mijenja”, rekao je jedan zvaničnik EU. “Ne vraća se na staro.”