Država od vozača uzela oko 19 milijardi KM na akcizama i putarinama
Država je od vozača u protekle dvije decenije uzela desetine milijardi maraka. Sada, kad gorivo drastično poskupljuje, ne planira da se odrekne nijednog feninga.
Po litru se plaća akciza od 0,30 do 0,45 KM, putarina za održavanje puteva 0,15 KM i putarina za auto-puteve i rekonstrukciju 0,25 KM.
Iz Uprave za indirektno oporezivanje BiH za Nezavisne je rečeno da je putarina od 0,15 KM po litru od 2006. do 31. jula 2026. donijela četiri milijarde i 407 miliona KM, a putarina od 0,25 KM od 2009. do istog datuma četiri milijarde i 660 miliona KM. Akcize od 2006. do 31. jula 2026. iznose devet milijardi i 916 miliona KM. Zajedno je to oko 19 milijardi KM, a s PDV-om iznos je još veći.
Dok cijene derivata skaču iz dana u dan, na nivou BiH nema mjera. Entitetske vlade donele su olakšice koje stručnjaci ocjenjuju nedovoljnim. Inicijativa za privremeno smanjenje akciza u političkim krugovima gotovo se više ne spominje. Poslije goriva, upozoravaju analitičari, poskupiće i sve ostalo.
Predrag Mlinarević, profesor na Ekonomskom fakultetu Univerziteta u Istočnom Sarajevu, kaže da su entiteti uveli povrat na derivate i kontrolu marži. „Sa nivoa BiH nije urađeno ništa, a shodno svojim nadležnostima, mogli su mijenjati zakone o akcizama i PDV-u kako bi rast cijene goriva kao inflatorno žarište bio obuzdan.“
Imali su, dodaje, opciju privremenog smanjenja akcize vezanog za cjenovni prag sirove nafte. „Na primjer, da se predvidi mogućnost smanjenja akciza na gorivo ukoliko barel sirove nafte pređe granicu od 110 dolara.“ Uz to bi se za uvoznike i distributere mogla utvrditi posebna osnovica za PDV dok cijena ne padne ispod praga. Gubitak javnih prihoda bio bi ograničen i kompenzovan dok traje šok.
Borivoje Simić, urednik portala Indikator, ističe da entitetske mjere nisu dovoljne. Država bi se, kao Srbija i Crna Gora smanjenjem akciza ili Slovenija izostavljanjem biokomponente, mogla odreći dijela prihoda. Prijedlog na nivou BiH svojevremeno nije prošao zbog straha od gubitka prihoda.
„S obzirom na to da se nalazimo pred dosad najvećim udarom poskupljenja naftnih derivata, a što se kroz uticaj inflacije može odraziti na cijelu ekonomiju, mislim da bi državne vlasti trebalo da posegnu za mjerom smanjenja akciza“, kaže Simić, pišu Nezavisne.
U FBiH ima izvjesnih rezervi, ali nedovoljnih i samo za nestašicu, ne za spuštanje cijene. U RS rezervi nema. Sreća je, kaže, što naftne kompanije dobro rade i imaju skladišta, pa kriza dosad nije donijela nestašice.
Goran Mrkić, urednik BiznisInfo, smatra da država nije preduzela značajnije mjere. Rast goriva preko transporta brzo se preliva na ostale cijene. Treba privremeno smanjiti fiskalna opterećenja, ciljano pomoći najpogođenijima i pojačati nadzor tržišta. Kad se više cijene jednom preliju na lanac, teško ih je vratiti. Dugoročno BiH mora smanjiti energetsku zavisnost.
Vlada FBiH produžila je za još 90 dana ograničenje marži: 0,06 KM u veleprodaji i 0,25 KM u maloprodaji. Federalni ministar trgovine Amir Hasičević kaže da to ne zaustavlja svjetske cijene, ali sprečava da teret bude dodatno uvećan.
U Republici Srpskoj ista maksimalna marža važi od aprila 2021. Omogućeno je i umanjenje bezolovnog benzina i dizela za 0,10 KM po litru na pumpama koje učestvuju u mjeri. Ministarstvo trgovine i turizma RS kaže da prati tržište, a ograničenje marži i direktna podrška ostaju ključne mjere.
Na pojedinim pumpama u Kneževu litar dizela košta više od četiri KM. U Banjaluci je u ponedjeljak, 21. septembra, dizel išao do 3,85 KM, benzin je znatno jeftiniji. Za rezervoar od 50 litara dizela treba skoro 200 maraka.
