EU želi novu vrstu članstva za Kanadu, Novi Zeland poručuje da pregovora nema

Evropska unija i Kanada razmatraju potpuno novi model odnosa koji bi Otavu približio evropskom bloku bez punopravnog članstva, dok Novi Zeland poručuje da s Briselom nije razgovarao o mogućnosti sticanja sličnog statusa.

Ideju da Kanada postane prva „pridružena članica“ EU ove sedmice iznijela je predsjednica Evropske komisije Ursula fon der Lajen, a kanadski premijer Mark Karni pozdravio je prijedlog u govoru pred Evropskim parlamentom u Strazburu 17. septembra.

„Ako govorimo o savezu za budućnost, riječ je o jedinstvenom, pozitivnom pristupu koji ćemo zajedno definisati“, poručio je Karni.

Za razliku od klasičnog članstva, novi model ne bi podrazumijevao da Kanada postane dio EU poput Francuske, Njemačke ili Hrvatske. Detalji aranžmana tek treba da budu dogovoreni, dok je Karni jasno poručio da njegova zemlja ne traži punopravno članstvo niti namjerava da se odrekne dijela svog suvereniteta.

Potencijalni aranžman mogao bi obuhvatiti mnogo širu saradnju od one koju podrazumijeva klasični trgovinski sporazum – od trgovine i energetike do odbrane, tehnologije, nauke i svemirske industrije.

Karni je, kako je navedeno u njegovom obraćanju Evropskom parlamentu, među oblastima za intenziviranje saradnje posebno izdvojio kritične minerale, odbrambenu industriju, vještačku inteligenciju i računarske kapacitete, energetsku bezbjednost, svemirsku industriju i platne sisteme.

Kanada raspolaže velikim energetskim i mineralnim resursima, dok EU predstavlja veliko tržište i ima snažne industrijske, istraživačke i tehnološke kapacitete. Jedan od ciljeva predloženog modela bio bi povezivanje tih potencijala, uz jednostavniju digitalnu trgovinu nepoljoprivrednim proizvodima i većim brojem usluga.

Poseban dio razgovora odnosi se na mogućnosti za mlade. Karni želi da Kanada učestvuje u evropskom programu Erasmus+, što bi studentima iz Kanade i evropskih država otvorilo dodatne mogućnosti za studiranje na univerzitetima s obje strane Atlantika.

Pregovori o učešću Kanade u Erasmus+ programu već su počeli i nalaze se u ranoj fazi, objavio je Euronews. Razmatra se i mogućnost kanadskog učešća u narednoj generaciji evropskog programa Horizon, koji je usmjeren na nauku i istraživanja.

„Treba da produbimo veze među ljudima, omogućavajući našim mladima da žive, rade i studiraju gdje žele s obje strane Atlantika“, rekao je Karni.

Ipak, još nije poznato kako bi takva mogućnost izgledala u praksi, niti postoji konačna definicija izraza „pridružena članica“, jer takav status u Evropskoj uniji trenutno ne postoji.

Jedna od mogućih pravnih osnova za novi aranžman mogao bi biti član 217 Ugovora o funkcionisanju Evropske unije, koji omogućava sklapanje sporazuma o pridruživanju sa trećim državama. Takvi sporazumi mogu predvidjeti međusobna prava i obaveze, zajedničko djelovanje i posebne procedure.

U evropskim institucijama već se pojavljuju različite ideje o tome koliko bi duboka saradnja mogla biti. Pominju se trgovina, odbrana i spoljna politika, a otvoreno je i pitanje eventualnog učešća kanadskih zvaničnika u određenom obliku na sastancima evropskih lidera i ministara. Za sada, međutim, nijedna od tih mogućnosti nije konačno dogovorena.

Njemačka podržava blisko partnerstvo EU i Kanade, ali je istovremeno izrazila rezerve prema samom nazivu „pridružena članica“, jer takva kategorija trenutno ne postoji u evropskom pravnom okviru.

Karni se pritom nije posebno vezao za terminologiju, poručivši da je „precizna nomenklatura“ pitanje za Evropu i da je važnije šta će budući sporazum konkretno sadržavati.

Konačna struktura odnosa morala bi proći i političku proceduru u Kanadi.

Istovremeno, inicijativa za produbljivanje veza između Kanade i EU izazvala je reakciju američkog predsjednika Donalda Trampa.

Tramp je zaprijetio Evropskoj uniji „veoma ozbiljnim carinama“ ili smanjenjem trgovine ukoliko novi aranžman sa Kanadom bude smatrao neprijateljskim potezom, a ranije je evropski prijedlog ocijenio kao „smiješan“.

Kanada je snažno ekonomski povezana sa SAD, svojim najvećim trgovinskim partnerom, ali posljednjih mjeseci nastoji da dodatno diverzifikuje trgovinske i ekonomske odnose.

Karni, međutim, tvrdi da cilj nije stvaranje bloka usmjerenog protiv SAD.

„Ne predlažem treći blok kako bismo postali rival velikim silama, samo s boljim manirima“, rekao je kanadski premijer.

Prema njegovim riječima, namjera je da se smanji mogućnost da ekonomska zavisnost od bilo koje velike sile postane sredstvo za vršenje presudnog pritiska na Kanadu ili Evropu.

Mogućnost da novi model odnosa sa EU ne ostane ograničen samo na Kanadu dodatno je otvorila predsjednica Evropskog parlamenta Roberta Mecola, koja je pomenula Australiju i Novi Zeland kao države koje bi u budućnosti mogle produbiti odnose sa evropskim blokom.

Australijski ministar trgovine Don Farel ranije je rekao da je njegova zemlja „na istoj talasnoj dužini“ sa Kanadom kada je riječ o jačanju veza sa EU.

Novi Zeland, međutim, za sada odbacuje tvrdnje da razgovara o mogućnosti pridruženog članstva.

Portparol ministra vanjskih poslova Vinstona Pitersa izjavio je da između Novog Zelanda i EU nije bilo razgovora o tome da ta država postane pridruženi član.

„Nije bilo razgovora s EU o tome da Novi Zeland postane pridruženi član“, rekao je portparol, prenosi Reuters.

Time je za sada jasno da se ideja o sličnom statusu za Novi Zeland nalazi samo u okviru šire rasprave o budućim odnosima EU sa bliskim partnerima, a ne u konkretnim pregovorima.

Budući odnos Kanade i EU tek treba da bude definisan, uključujući prava i obaveze koje bi Kanada dobila i preuzela. Prvi konkretniji odgovori mogli bi biti poznati već narednog mjeseca, kada bi na investicionom samitu EU i Kanade u Montrealu trebalo dodatno da se razradi budući model saradnje.