Evropa sve teže podnosi teret rata: Finska i Norveška traže diplomatsko rješenje

Sve veći troškovi rata u Ukrajini, iscrpljivanje vojnih i ekonomskih resursa i neizvjesnost oko njegovog završetka podstakli su pojedine evropske zemlje da otvorenije zagovaraju diplomatsko rješenje sukoba. Među njima se izdvajaju Finska i Norveška, čiji zvaničnici smatraju da Evropa mora preuzeti aktivniju ulogu u mirovnim pregovorima, uključujući i razgovore o budućim odnosima sa Rusijom.

Istraživač Metju Blekbern u analizi za Responsible Statecraft ocjenjuje da se među evropskim liderima sve jasnije uočavaju različiti pristupi završetku rata, posebno u odnosu na najnoviju američku mirovnu inicijativu.

Prema njegovoj ocjeni, nastavak sukoba bez jasne diplomatske strategije dodatno iscrpljuje Ukrajinu, Rusiju i evropske države koje finansijski i vojno podržavaju Kijev, prenosi BL portal.

Blekbern posebno izdvaja nedavni sastanak u Oslu, na kojem su učestvovali ukrajinski predsjednik Volodimir Zelenski, norveški premijer Jonas Gar Stere i finski predsjednik Aleksander Stub.

Poruke sa tog sastanka, smatra autor, ukazuju na nastojanje da se otvori prostor za pregovore u kojima bi evropske zemlje imale značajniju ulogu u definisanju budućeg bezbjednosnog poretka.

Norveški ministar spoljnih poslova Espen Bart Ejde smatra da evropske države, koje preuzimaju sve veći dio finansiranja ukrajinskog otpora, moraju imati i vodeću ulogu u diplomatskim naporima za okončanje sukoba.

Kao jedan od mogućih ishoda rata, Ejde navodi nezavisnu i demokratsku Ukrajinu, povezanu sa Evropskom unijom, koja bi zadržala približno 80 odsto svoje prvobitne teritorije.

Norveški diplomata istovremeno zagovara stvaranje novog poslijeratnog bezbjednosnog sistema, koji bi podrazumijevao i postepeno uspostavljanje normalnijih odnosa sa Moskvom.

Sličan pristup zastupa i finski predsjednik Aleksander Stub, koji smatra da evropske vrijednosti moraju biti usklađene sa realnim mogućnostima za postizanje diplomatskog dogovora.

Blekbern upozorava da nijedna od zaraćenih strana trenutno nema dovoljno resursa da ostvari odlučujuću vojnu pobjedu pod sopstvenim uslovima.

Prema njegovoj analizi, ruska ekonomija suočava se sa sve većim pritiscima i zamorom stanovništva, dok Ukrajina trpi posljedice nedostatka vojnika, prisilne mobilizacije, uništavanja infrastrukture i zavisnosti od međunarodne pomoći.

Istovremeno, evropske države suočavaju se sa rastućim budžetskim izdacima, neslaganjima oko korišćenja zamrznute ruske imovine i zavisnošću od američkog naoružanja i obavještajnih kapaciteta.

Autor ocjenjuje da ni intenziviranje ukrajinskih napada na ciljeve duboko unutar Rusije nije dovelo do promjene stava ruskog predsjednika Vladimira Putina o prekidu vatre.

Međutim, među evropskim zvaničnicima ne postoji saglasnost o uslovima pod kojima bi pregovori trebalo da budu vođeni.

Visoka predstavnica Evropske unije za spoljnu politiku i bezbjednost Kaja Kalas smatra da međunarodni pritisak mora biti usmjeren na Rusiju, a ne na Ukrajinu kako bi prihvatila nepovoljan mirovni sporazum.

Zelenski takođe upozorava da ruski napadi na civilne ciljeve dovode u pitanje iskrenost namjera Moskve da postigne mir.

Danska premijerka Mete Frederiksen izražava zabrinutost da bi eventualni poraz Ukrajine mogao povećati bezbjednosne prijetnje drugim evropskim državama.

Blekbern priznaje da bi pojedini kompromisi, poput neutralnog statusa Ukrajine ili ograničavanja njenih oružanih snaga, mogli povećati ruski uticaj. Ipak, smatra da potpuno odbacivanje pregovora nosi opasnost od nastavka razaranja i dodatnih ljudskih gubitaka.

„Mir zahtijeva strpljenje. Ali, nažalost, rat ne čeka“, poručio je Stub.

Kao moguću osnovu za nastavak diplomatskog procesa, Blekbern navodi američko-ruski mirovni plan od 28 tačaka iz 2025. godine.

Prema njegovom tumačenju, taj prijedlog ne mora nužno značiti ukrajinsku kapitulaciju, jer predviđa mogućnosti evropskih integracija, poslijeratne obnove i očuvanja značajnih odbrambenih kapaciteta Ukrajine.

Dodatni prostor za diplomatske aktivnosti mogao bi biti otvoren u novembru, kada se očekuje trilateralni sastanak predstavnika Ukrajine, Rusije i Sjedinjenih Američkih Država.

Istovremeno, portparol Kremlja Dmitrij Peskov oprezno je pozitivno reagovao na mogućnost da finski predsjednik Stub predstavlja evropske zemlje u budućim pregovorima.

Blekbern zaključuje da inicijative Finske i Norveške predstavljaju pokušaj da Evropa izgradi aktivniju diplomatsku strategiju, ali da njihov uspjeh zavisi od spremnosti ostalih evropskih vlada da usaglase zajednički sta