Huti gađali jednu od najvrednijih kompanija svijeta usred eskalacije sukoba

Sjedište saudijskog naftnog giganta Saudi Aramco, kompanije koja je svojevremeno bila najvrednija na svijetu, pogođeno je u raketnom napadu jemenskih Huta, a u jednoj od poslovnih zgrada izbio je požar, kako prenose Nezavisne.

Napad se dogodio u utorak uveče, 13. oktobra, u gradu Dahranu, na istoku Saudijske Arabije, a saudijsko Ministarstvo energetike potvrdilo je danas, 14. oktobra, da je pogođena administrativna zgrada kompanije. Prema zvaničnim informacijama, požar je brzo stavljen pod kontrolu, a poginulih i povrijeđenih nije bilo. Međutim, napad na jednog od najvećih svjetskih proizvođača nafte dogodio se usred ozbiljne eskalacije sukoba između Saudijske Arabije i jemenskih Huta, koje podržava Iran. Samo nekoliko dana ranije, u raketnim napadima na međunarodni aerodrom u Rijadu poginulo je više ljudi, a stotine su povrijeđene.

Kako prenosi Reuters, pozivajući se na izvor iz kompanije, balistička raketa pogodila je kompleks sjedišta Saudi Aramco u Dahranu, pri čemu su oštećena tri najviša sprata jedne poslovne zgrade. Isti izvor, kao i još dvije osobe upoznate sa događajem, potvrdili su da je u zgradi izbio požar. Šest izvora navelo je da su se u blizini kompleksa čule snažne eksplozije, dok je zaposlenima naloženo da u srijedu rade od kuće. U kompleksu se nalazi i veliki operativni centar iz kojeg se nadzire ogromna mreža naftnih bušotina, naftovoda, rafinerija i izvoznih terminala. Saudijska koalicija saopštila je da su ostaci presretnute rakete pali na stambeno područje Dahrana, ali nije iznijela više detalja. Za sada nema potvrde da je napad izazvao prekid proizvodnje ili izvoza nafte, niti su saudijske vlasti objavile detaljnu procjenu materijalne štete.

Saudi Aramco nije obična naftna kompanija. Riječ je o jednom od najvećih i najuticajnijih proizvođača nafte na svijetu, čije poslovanje ima ogroman značaj za saudijsku ekonomiju, ali i globalno tržište energenata. Kompanija je pod kontrolom saudijske države i upravlja ogromnim rezervama sirove nafte, naftnim i gasnim poljima, rafinerijama, naftovodima i izvoznim terminalima. Njena istorija počinje 1933. godine, kada je Saudijska Arabija potpisala sporazum s američkom kompanijom Standard Oil of California o istraživanju nafte. Tokom narednih decenija izrasla je u jednog od najmoćnijih energetskih giganata na planeti. Posebnu pažnju svjetske javnosti privukla je u decembru 2019. godine, kada su njene akcije počele da se prodaju na saudijskoj berzi. Nakon izlaska na berzu, tržišna vrijednost Saudi Aramco dostigla je čak dva biliona dolara, čime je kompanija prestigla američke tehnološke gigante Apple i Microsoft i postala najvrednija berzanska kompanija na svijetu. Iako je u međuvremenu izgubila prvo mjesto, njena vrijednost ostala je ogromna. Prema podacima platforme CompaniesMarketCap za oktobar 2026. godine, tržišna kapitalizacija Saudi Aramco iznosi približno 1,66 biliona dolara, odnosno oko 1.660 milijardi dolara, što je svrstava među deset najvrednijih kompanija na svijetu. Zbog njene veličine i značaja, svaki ozbiljniji napad na infrastrukturu kompanije izaziva zabrinutost za stabilnost svjetskog tržišta nafte.

Napad na sjedište Saudi Aramco uslijedio je nakon serije raketnih udara na međunarodni aerodrom Kralj Halid u Rijadu, koji je tokom protekle sedmice bio meta čak četiri napada. Posebno težak napad dogodio se u subotu, 10. oktobra, kada je balistička raketa pogodila aerodrom. Poginulo je 13 ljudi, dok je više od 300 povrijeđeno. Među poginulima su bili državljani Saudijske Arabije, Bangladeša, Sjedinjenih Američkih Država, Jordana, Palestine, Sirije, Sudana, Egipta i Indije. Bio je to najsmrtonosniji raketni napad u Saudijskoj Arabiji u posljednjih deset godina. Na snimcima koje je objavila saudijska državna televizija vidjeli su se putnici okupljeni na aerodromu, među kojima su bili i vjernici koji su putovali prema svetim islamskim mjestima. Nakon snažne eksplozije nastala je panika, a dijelovi krova terminala počeli su da se urušavaju. Samo dan kasnije, u nedjelju, 11. oktobra, novi projektil pogodio je terminal 4 istog aerodroma, izazvavši požar. U tom napadu poginula je jedna osoba, dok je još 11 povrijeđeno. Prethodni napadi na aerodrom tokom iste sedmice takođe su odnijeli ljudske živote, a u jednom od njih ozbiljno je oštećen saudijski putnički avion parkiran na aerodromskoj platformi. Napadi su doveli do zatvaranja aerodroma, velikih poremećaja u avio-saobraćaju i otkazivanja brojnih letova. Huti su preuzeli odgovornost za napad od 10. oktobra, a njihov portparol Jahja Sari saopštio je da su gađali i aerodrom u Damamu, na istoku Saudijske Arabije, kao i dva postrojenja kompanije Saudi Aramco. Saudijske vlasti tada nisu odmah potvrdile sve ove tvrdnje Huta.

Istovremeno sa napadom na sjedište Saudi Aramco, saudijska protivvazdušna odbrana suočila se sa novim raketnim napadima na prijestonicu Rijad. Prema navodima saudijske državne novinske agencije SPA, ostaci dvije presretnute rakete pali su na stambena područja, pri čemu su povrijeđene četiri osobe, među kojima i jedno dijete. Oštećeno je 15 kuća. Saudijske snage saopštile su da su presrele i više raketa i bespilotnih letjelica usmjerenih prema drugim dijelovima zemlje. Napadi su uslijedili nakon upozorenja Huta da će saudijska naftna postrojenja postati mete njihovih vojnih operacija.

Portparol Huta Jahja Sari prethodno je pozvao zaposlene i civile da se udalje od saudijskih naftnih postrojenja, poručivši da ih njegova grupa smatra „legitimnim metama“. Posebno je upozorio da bi među metama mogli biti sjedište Saudi Aramco u Dahranu i rafinerija nafte u Rijadu. Upozorio je i da će svaki novi napad na jemensku prijestonicu Sanu izazvati „oštru i bolnu“ odmazdu u glavnom gradu Saudijske Arabije. Njegovo upozorenje uslijedilo je nakon što je koalicija koja podržava međunarodno priznatu vladu Jemena pozvala civile da se evakuišu iz područja naftnih postrojenja u Sani, gradu koji kontrolišu Huti. Saudijska koalicija potom je izvela vazdušne napade na naftnu infrastrukturu u područjima Jemena pod kontrolom Huta. Među metama su bili objekti u Sani i naftna infrastruktura u luci Ras Isa, u provinciji Hodeida, na obali Crvenog mora. Mediji povezani sa Hutima saopštili su da je pogođeno postrojenje kompanije Yemen Petroleum Company u području Al Sabah, na periferiji Sane. Koalicija je navela da su napadi izvedeni kako bi se oslabile vojne sposobnosti Huta, tvrdeći da ta grupa koristi pojedine civilne i energetske objekte za podršku raketnim i napadima bespilotnim letjelicama. Naftna kompanija pod kontrolom Huta saopštila je da su pogođena skladišta bila prazna i da napadi neće uticati na rezerve goriva niti na snabdijevanje stanovništva.

Najnovija eskalacija sukoba povezana je i sa borbama za kontrolu područja uz Crveno more, posebno u blizini moreuza Bab el Mandeb. Riječ je o jednom od strateški najvažnijih pomorskih prolaza na svijetu, koji povezuje Crveno more sa Adenskim zalivom i predstavlja ključnu rutu za međunarodnu trgovinu i transport energenata. Nakon početka šireg sukoba između SAD, Izraela i Irana krajem februara, te zatvaranja Ormuskog moreuza, značaj ovog pravca dodatno je porastao. Saudijska Arabija obnovila je vojne operacije u Jemenu kako bi podržala međunarodno priznatu vladu i potisnula Hute iz područja u blizini Bab el Mandeba. Vladine snage uspjele su da potisnu Hute iz pojedinih oblasti uz moreuz, ali se borbe nastavljaju, posebno u okolini grada Taiza. Saudijska Arabija istovremeno pokušava da obezbijedi veću međunarodnu podršku za odbranu od raketnih napada i dronova. Za sada nema potvrde da je napad na sjedište Saudi Aramco izazvao poremećaje u proizvodnji nafte. Ipak, serija udara na aerodrome, naftna postrojenja i druge strateške objekte pokazuje da se sukob sve više prenosi na infrastrukturu od koje zavise ne samo Saudijska Arabija nego i međunarodni transport i snabdijevanje energentima.