Iran otvorio novo poglavlje ratovanja: Data centri postali nova meta

Danas su sve češće u centru pažnje vojnih planera, jer predstavljaju ključnu infrastrukturu za funkcionisanje država, ekonomije i vojske.

Napadi u Iranu označili novu fazu ratovanja

Napadi na data centre tokom sukoba Irana i njegovih protivnika označili su novu fazu ratovanja u 21. vijeku. Nije novost samo uništavanje infrastrukture, već izbor ciljeva.

Već u prvim danima sukoba napadnuti su data centri u Bahreinu, Ujedinjenim Arapskim Emiratima i Iranu. Ti incidenti pokazali su da takvi objekti odavno predstavljaju mnogo više od obične tehničke infrastrukture. Oni čine okosnicu modernih društava, a istovremeno dobijaju sve veći vojni značaj, prenosi Deutsche Welle.

Potcijenjena opasnost

„Kompanije i vlade, a posebno operateri tih data centara, do sada su u velikoj mjeri potcjenjivali opasnost od fizičkih napada“, kaže Sem Vinter-Levi iz Karnegijeve fondacije za međunarodni mir.

Do sada je fokus bio gotovo isključivo na sajber napadima. Mogućnost da bi sami data centri mogli postati direktna vojna meta gotovo da se nije uzimala u obzir.

Bilo da je riječ o dostavi hrane, striming servisima ili elektronskom bankarstvu, gotovo svaka digitalna usluga zavisi od data centara. Oni skladište informacije, obrađuju podatke i omogućavaju da se narudžbine, bankarske transakcije ili video-prenosi odvijaju u djeliću sekunde.

Danijel Šif, profesor tehnološke politike na Univerzitetu Perdju (Purdue University), njihov značaj opisuje ovako: svako ko otvori aplikaciju na pametnom telefonu, pročita imejl ili pristupi bankarskim podacima praktično koristi računarske kapacitete nekog data centra.

„S njima smo u interakciji tokom čitavog dana – često a da toga uopšte nismo ni svjesni.“

U osnovi, riječ je o velikim fizičkim postrojenjima u kojima su smještene hiljade računara i prateća infrastruktura. U njima se odvijaju ogromni računarski procesi koji omogućavaju svakodnevni digitalni život.

Najveći broj takvih objekata nalazi se u Sjedinjenim Američkim Državama. Slijede Velika Britanija i Njemačka. Istovremeno, sve više država ulaže velika sredstva u izgradnju novih data centara, jer se smatraju temeljem digitalne ekonomije.

Osjetljiva infrastruktura

Uspješan napad na takvu infrastrukturu imao bi direktne posljedice po svakodnevni život. Komunikacione usluge mogle bi prestati da funkcionišu, finansijske transakcije bile bi poremećene, lanci snabdijevanja prekinuti, a usluge u „oblaku“ paralizovane.

Već same te posljedice čine data centre strateški vrijednim metama.

Njihov značaj, međutim, danas daleko prevazilazi civilnu upotrebu. Moderne vojske sve više zavise od ogromnih količina podataka. Satelitski snimci, snimci dronova, obavještajni podaci i elektronski nadzor moraju se analizirati u veoma kratkom roku. Za to su potrebni ogromni računarski kapaciteti.

„Vojne operacije danas se sve više oslanjaju na velike količine podataka“, objašnjava Vinter-Levi.

Iz svih tih podataka na kraju nastaju liste ciljeva za vojne napade.

„Za to su potrebni ogromni računarski kapaciteti, a samim tim i brojni data centri.“

Upravo ta dvostruka funkcija čini ih posebno privlačnim za napadače. S jedne strane predstavljaju ključni dio civilne infrastrukture, a s druge postaju nezamjenjivi za vojne operacije.

Danijel Šif upozorava na još jedan problem: data centri su lako uočljive mete. Nalaze se na fiksnim lokacijama, imaju ogromnu ekonomsku vrijednost i često nisu direktno integrisani u vojne objekte.

Tako nastaje opasna kombinacija – ranjivi su poput civilne infrastrukture, ali istovremeno imaju stratešku vrijednost koja se približava vojnoj.

Iran proširio prijetnje na AI data centre

Ta promjena postala je očigledna svega nekoliko dana nakon iranskih napada na data centre u Bahreinu i Ujedinjenim Arapskim Emiratima.

Ubrzo su uslijedili protivnapadi na slične objekte u Iranu. Prema pisanju Jerusalem Posta, ti napadi imali su ozbiljne posljedice po dijelove iranske vojske. Neke vojne jedinice privremeno nisu mogle čak ni da isplaćuju plate svojim pripadnicima, jer su digitalni sistemi neophodni za to bili oštećeni.

I u ratu između Rusije i Ukrajine obje strane više puta su napadale slične ciljeve. Najnoviji sukob na Bliskom istoku dodatno je povećao međunarodnu pažnju posvećenu zaštiti data centara.

Vinter-Levi naglašava da sajber napadi mogu izazvati veliku štetu, ali da imaju i svoja ograničenja.

„Na kraju, fizičko uništenje jedne zgrade može izazvati štetu kakvu sajber napad možda uopšte ne može postići.“

Te dvije vrste napada sve više se dopunjuju. Sajber napadi na data centre već su postali svakodnevica, a očekuje se da će se u budućnosti sve češće događati i direktni fizički napadi.

Najnoviji napadi pokazali su da se sukob više ne ograničava samo na klasične data centre.

Nakon napada na objekte u Bahreinu i Ujedinjenim Arapskim Emiratima, Iran je proširio prijetnje i prvi put na nišan stavio data centre za vještačku inteligenciju.

Režim je objavio spisak takozvanih „Tech Targets“, odnosno tehnoloških meta, na kojem su se našle međunarodne kompanije poput Majkrosofta (Microsoft), Gugla (Google) i Nvidije.

Istovremeno je objavljen i video-snimak u kojem se otvoreno prijeti projektu „Stargate“, ogromnom AI data centru u Ujedinjenim Arapskim Emiratima.

U kompleksu vrijednom oko 30 milijardi dolara trebalo bi da rade neki od najmoćnijih sistema vještačke inteligencije na svijetu. Projekat, između ostalih, podržavaju OpenAI, Oracle i Nvidia.

Granica između civilnog i vojnog sve tanja

Prema Semu Vinter-Leviju, napad na takav objekat imao bi dalekosežne posljedice.

Već sama materijalna šteta mogla bi uništiti investicije vrijedne više milijardi dolara. Tome bi se pridružile ekonomske i tehnološke posljedice ukoliko bi tako moćan sistem vještačke inteligencije prestao da funkcioniše, posebno u trenutku kada AI postaje sve važnija za privredu i državne institucije.

Vinter-Levi već neko vrijeme uočava sve tješnju saradnju velikih američkih kompanija za vještačku inteligenciju sa američkom vladom, obavještajnim službama i vojskom. Time se granica između civilne i vojne upotrebe sve više briše.

Zbog toga se neizbježno postavlja pitanje kako uopšte zaštititi takve objekte.

Do sada se rasprava gotovo isključivo vodila o sajber napadima. Sada je potrebno mnogo više pažnje posvetiti fizičkoj zaštiti data centara.

Rashladni sistemi kao slaba tačka

Prema riječima Sema Vinter-Levija, posebno ranjiv dio mnogih data centara predstavlja rashladni sistem.

Serveri i procesori visokih performansi proizvode ogromne količine toplote i moraju neprekidno da se hlade, 24 sata dnevno. Za to služe veliki rashladni uređaji, takozvani „čileri“, bez kojih data centar ne može funkcionisati.

Upravo te komponente predstavljaju potencijalnu slabu tačku. Često se nalaze izvan same zgrade i zato ih je lakše pogoditi nego servere smještene u unutrašnjosti objekta.

„Ako se jeftinim dronom pogodi takav čiler i izbaci iz funkcije na dan ili dva, to već može izazvati ozbiljne poremećaje“, objašnjava Vinter-Levi.

Dodatni problem predstavlja veličina modernih data centara. Često je riječ o ogromnim kompleksima sa brojnim zgradama i tehničkim postrojenjima, pa ih je izuzetno teško potpuno zaštititi.

Još jedan izazov predstavljaju takozvani rojevi dronova.

Veći broj jeftinih dronova može nadvladati čak i savremene sisteme protivvazdušne odbrane.

„Dovoljno je da prođe samo jedan jedini dron“, kaže Vinter-Levi.

Već i samo jedan uspješan pogodak može izazvati ozbiljne prekide u radu, a nijedan od danas dostupnih odbrambenih sistema nije stopostotno pouzdan, prenosi DW.