Jedna država drži EU u šaci
Evropska unija produžila je individualne sankcije protiv osoba i kompanija koje podržavaju rat protiv Ukrajine, ali je kompromis kojim je dogovor postignut otvorio pitanja o jedinstvu i otpornosti evropskog sistema sankcija, prenose Nezavisne.
Poslije dugotrajnih pregovora ruski oligarsi Ališer Usmanov i Mihail Fridman skinuti su sa sankcione liste. Preostali, ažurirani paket prvi put je produžen na 36 mjeseci, umjesto uobičajenih šest ili 12, navodi se u analizi portala Evropska pravda.
U tekstu se ocjenjuje da bi odgovor na slabosti sistema mogla biti promjena pravila glasanja, prelazak sa jednoglasnog odlučivanja na kvalifikovanu većinu.
Skidanje Usmanova i Fridmana, prema analizi, stvara nekoliko sistemskih rizika: prihvatanje političke ucjene kao uspješnog sredstva pregovaranja, odmrzavanje ruske imovine, jačanje ruskog uticaja uoči izbora i ugrožavanje budućih sankcija. Posljedice, po autorskoj ocjeni, prelaze položaj dvojice poslovnih ljudi i zadiru u sposobnost EU da dugoročno drži zajednički pritisak na Rusiju. Poseban problem nastaje kad pojedine članice podršku zajedničkim odlukama uslovljavaju ustupcima koji odgovaraju njihovim političkim ili ekonomskim interesima.
Uvođenje novih i produžavanje postojećih sankcija traži saglasnost svih članica. Jedna zemlja tako može da blokira zajedničku odluku i kad je podržavaju sve ostale. Kad pojedini lideri sopstvene interese stave iznad zajedničkih ciljeva i vrijednosti, ugrožavaju Zajedničku spoljnu i bezbjednosnu politiku EU. Dok god blokada može donijeti korist onome ko je koristi, politička ucjena ostaje održiva pregovaračka strategija, zaključuje se u tekstu.
Jedan od predloženih odgovora jeste da se sankcije usvajaju i produžavaju kvalifikovanom većinom. Po modelu iz analize, odluku bi moralo podržati najmanje 15 od 27 članica, koje zajedno predstavljaju više od 65 odsto stanovništva EU. Time bi se smanjila mogućnost da pojedinačna članica zaustavlja zajedničke odluke da izbori političke ili ekonomske ustupke. Rasprava o promjeni pravila traje duže, ali posljednji kompromis dodatno naglašava potrebu za reformom.
Ako podjele onemoguće zajedničko djelovanje, pojedine članice mogle bi pritisak na Rusiju održavati nacionalnim sankcijama. Dio država EU već ima takve sisteme, nezavisne od propisa Unije, za borbu protiv terorizma, sprečavanje međunarodnih zločina i kršenja ljudskih prava i zaštitu nacionalnih interesa. Nacionalne sankcije ipak važe samo u zemlji koja ih je uvela, a svaka država sama određuje način primjene. Ta neujednačenost otežava sprovođenje i otvara prostor za zaobilaženje.
Usmanov i Fridman spadaju među najbogatije poslovne ljude ruske ekonomije, pa bi njihovo uklanjanje sa liste moglo ohrabriti i druge sankcionisane oligarse. Kao primjer navodi se Roman Abramovič, koji je više puta pokušavao da izbori ukidanje ograničenja. Ovaj slučaj, po autorskoj ocjeni, stvara presedan koji bi i drugi mogli pokušati iskoristiti.
Naredne godine EU odlučuje o sudbini sektorskih sankcija protiv Rusije, što se označava kao naredni veliki test evropskog jedinstva. Zato se predlaže da pripreme počnu odmah, uz podršku partnerima koji zagovaraju reformu mehanizma odlučivanja. Umjesto oslanjanja samo na odbranu pojedinačnih sektorskih ograničenja, autor zagovara prelazak na kvalifikovanu većinu da se smanji prostor za buduće blokade i ucjene.
