Kako se biraju poslanici u Narodnoj skupštini Republike Srpske
Broj glasova potreban za osvajanje mandata u Narodnoj skupštini Republike Srpske zavisi od izborne jedinice, broja birača koji izađu na izbore, ukupnog broja osvojenih glasova, ali i broja mandata koji pripadaju pojedinoj izbornoj jedinici. Ipak, ako je suditi prema rezultatima opštih izbora iz 2022. godine, politička partija koja ima ambiciju da osvoji direktan mandat trebalo bi da računa na oko 5.000 glasova.
Na izborima 2022. godine za direktan mandat u Narodnoj skupštini Republike Srpske bilo je dovoljno osvojiti 4.458 glasova u Izbornoj jedinici 5, koju čine Doboj, Stanari, Petrovo i Teslić. S druge strane, na izborima 2018. godine direktan mandat osvojila je i politička partija koja je dobila 3.353 glasa u Izbornoj jedinici 4, koju čine Derventa, Brod, Vukosavlje i Modriča.
U Narodnu skupštinu Republike Srpske direktno se bira 63 poslanika, dok se još 20 bira putem kompenzacionih mandata.
Raspored 63 direktna mandata po izbornim jedinicama je sljedeći:
- Izborna jedinica 1 – 7 mandata
- Izborna jedinica 2 – 7 mandata
- Izborna jedinica 3 – 12 mandata
- Izborna jedinica 4 – 4 mandata
- Izborna jedinica 5 – 6 mandata
- Izborna jedinica 6 – 9 mandata
- Izborna jedinica 7 – 7 mandata
- Izborna jedinica 8 – 4 mandata
- Izborna jedinica 9 – 7 mandata
Da bi politička partija uopšte ušla u raspodjelu mandata, mora osvojiti najmanje tri odsto glasova na nivou izborne jedinice. Međutim, prelazak izbornog praga ne garantuje i osvajanje mandata.
Primjer za to su izbori 2022. godine u Izbornoj jedinici 4, gdje je Socijalistička partija osvojila skoro devet odsto glasova, ali uprkos tome nije dobila direktan mandat u Narodnoj skupštini Republike Srpske.
Direktni mandati raspoređuju se prema matematičkoj formuli. Ukupan broj glasova koje je politička partija osvojila u izbornoj jedinici dijeli se redom brojevima 1, 3, 5, 7, 9, 11 i tako dalje, sve dok se ne raspodijele svi mandati koji pripadaju toj izbornoj jedinici.
U Izbornoj jedinici 4 na izborima 2022. godine izborni prag od tri odsto prešlo je čak osam političkih partija – SDS, SNSD, SP, PDP, Pokret za državu, NPS, DNS i SPS. Sve one su, samim tim, ušle u raspodjelu mandata.
Međutim, ova izborna jedinica daje samo četiri direktna mandata, a sva četiri na kraju su podijelili SDS i SNSD.
Ključna razlika bila je u raspodjeli posljednjeg, četvrtog mandata. SNSD ga je osvojio sa svega 64 glasa prednosti u odnosu na Socijalističku partiju. Da je rezultat SNSD-a nakon dijeljenja sa tri bio manji od 2.927, mandat bi pripao Socijalističkoj partiji.
Osim 63 direktna mandata, u Narodnoj skupštini Republike Srpske bira se još 20 poslanika putem kompenzacionih mandata. I oni se raspoređuju prema istoj matematičkoj formuli, a u raspodjeli učestvuju samo političke partije koje osvoje više od tri odsto glasova.
Za razliku od direktnih mandata, koji se računaju na nivou pojedinačnih izbornih jedinica, kompenzacioni mandati računaju se na nivou cijele Republike Srpske, koja u tom slučaju praktično predstavlja jednu izbornu jedinicu. Za raspodjelu se uzima ukupan broj glasova koji je politička partija osvojila na području Republike Srpske.
Zbog takvog sistema moguće je da politička partija ne osvoji nijedan direktan mandat, ali da dobije poslanička mjesta kroz kompenzacionu raspodjelu.
Takav slučaj zabilježen je na izborima 2022. godine, kada je DNS osvojio četiri kompenzaciona mandata, iako nije dobio nijedan direktan mandat. SPS je, takođe bez direktnog mandata, osvojio tri kompenzaciona mandata.
DNS je na tim izborima osvojio 28.503 glasa i dobio četiri kompenzaciona mandata, dok je SDS osvojio 95.640 glasova, ali nije dobio nijedan mandat kroz kompenzacionu raspodjelu.
To pokazuje da ukupan broj osvojenih glasova sam po sebi nije dovoljan pokazatelj broja mandata koji će pripasti određenoj političkoj partiji. Konačan rezultat zavisi od raspodjele glasova po izbornim jedinicama, broja direktnih mandata koje je stranka već osvojila, ali i primjene matematičke formule za raspodjelu mandata.
