Makron: Evropa mora povećati odbrambene izdatke
Francuska, čak i prije nego što je Poljska i Njemačka prestignu, kao najjača vojska u Evropskoj uniji, namjerava nastaviti ulagati u svoje oružane snage i jačati saradnju s partnerima. Emanuel Makron najavio je značajno povećanje odbrambenih izdataka, koji će u nadolazećim godinama premašiti dva odsto BDP-a.
Francuska planira izdvojiti 413 milijardi evra za odbranu između 2024. i 2030., s ciljem prilagođavanja zemlje i Evrope rastućim globalnim prijetnjama. To predstavlja znatno povećanje u poređenju s prethodnim periodom, kada je Francuska potrošila 295 milijardi evra između 2019. i 2025. Ovaj rast trebao bi se sprovesti kroz godišnje povećanje odbrambenog budžeta, što je primjer budžeta za 2026., koji bi trebao dostići 57.2 milijarde evra.
Makron je istakao da je trenutni nivo odbrambenih izdataka u Evropi preniska u poređenju s drugim globalnim silama. Sjedinjene Države troše oko 3.5 odsto svog BDP-a na odbranu, dok je Kina povećala svoj vojni budžet za 7.2 procenta u protekloj godini. U tom kontekstu, Poljska, koja troši preko četiri odsto BDP-a, i Litvanija, koja planira premašiti pet procenata, jasno nadmašuju zapadne saveznike na Starom kontinentu.
Trenutno je u Evropi u upotrebi više od 180 različitih sistema naoružanja, što rezultira neučinkovitošću i visokim troškovima. Makron je najavio potrebu za pojednostavljenjem postupaka i fokusiranjem na takozvane “evropske šampione” (fr. “champions européens”), što znači kompanije sposobne postati lideri u odbrambenom sektoru. Ključna područja uključuju vještačku inteligenciju, dronove, kibernetičku sigurnost i svemirske tehnologije.
Obim i ograničenja francuske podrške Ukrajini
Nadalje, prema izvještajima iz druge polovine 2025., procjenjuje se da je ukupna francuska vojna i finansijska pomoć Ukrajini od 2022. dostigla 8.6 milijardi evra, od čega 5.9 milijardi evra predstavlja vojnu pomoć. Makron je naglasio da Ukrajina trenutno igra ulogu “čuvara evropske sigurnosti”. Dalja podrška Francuske namijenjena je omogućavanju Ukrajini da se učinkovito brani i izgradi poziciju snage prije nadolazećih mirovnih pregovora.
Međutim, kako sami francuski stručnjaci naglašavaju, doprinos Francuske je značajan, ali ne i presudan. Iznosi samo 0.3 odsto BDP-a, dok čak i Njemačka izdvaja otprilike dvostruko više. Ako bi Francuska trošila proporcionalno koliko i neke države istočnog krila – poput Poljske, Finske ili Švedske – iznos bi mogao premašiti 30 milijardi evra. Francuska sebi i dalje može priuštiti više.
Takođe ne treba zaboraviti da je Francuska, zajedno s Italijom, u decembru na sastanku Evropskog savjeta blokirala plan korištenja zamrznute ruske imovine za pružanje finansijske podrške Ukrajini. Sličan skepticizam prema rizičnim akcijama izrazila je francuska vojska u prvim mjesecima rata, protiveći se transferu oružja iz zabrinutosti zbog gubitka vrijednih zaliha. Uprkos Makronovoj retorici, Francuska nije bila – i još uvijek nije – pravi lider u podršci Kijevu.
Mobilizacija društva i rezerve
Šef države takođe je skrenuo pažnju na potrebu povećanja broja rezervista. Cilj je do 2035. godine dostići 100.000 “uspavanih” rezervista – odnosno jednog oficira na svaka dva profesionalna vojnika. Trenutno francuska rezerva broji oko 40.000 pripadnika. Očekuje se da će svake godine otprilike 800.000 mladih francuskih građana učestvovati u Danu odbrane i građanstva, od kojih će se neki moći prijaviti za službu u rezervi.
Predsjednik Republike takođe polaže velike nade u pokretanje nacionalne službe 2026. godine (fr. “Le service national”), namijenjene mladim Francuzima starosti od 18 do 25 godina. Ove godine očekuje se da će 3.000 pojedinaca dobrovoljno, plaćeno, devetomjesečno služiti u oružanim snagama, a prethodiće im mjesec dana vojne obuke, s ambicijom da se taj broj poveća na 50.000 do 2035. godine. Program je namijenjen proširenju rezervnog sastava, podršci operativnim sposobnostima oružanih snaga i jačanju spremnosti društva za potencijalni sukob.
Makron takođe je najavio dalje akcije za jačanje evropskog stuba NATO-a, koji će služiti kao temelj evropske strateške autonomije. Evropa sebi ne može priuštiti da ostane ovisna o stranim dobavljačima oružja i tehnologija, uključujući Sjedinjene Države.
Za Francusku – a možda čak i više za njenog predsjednika – uloga evropskog sigurnosnog lidera ostaje ključna. Trenutno postoji pritisak da Evropska unija podrži odbrambena ulaganja država članica. Makron takođe nije odustao od svoje ideje o raspoređivanju trupa u Ukrajini.
Unutrašnja kriza Francuske se nastavlja
Makronov temeljni problem, koji mora odmah riješiti – ali čini se da to ne priznaje – jeste paraliza države i ponovni rizik od raspada vlade. Neupravljivi parlament, formiran 2024. na njegov vlastiti zahtjev, ostaje njegovo najveće prokletstvo. Podijeljen u tri sukobljena bloka, mjesecima je sprečavao donošenje budžeta za 2026., kao i sprovođenje potrebnih reformi usmjerenih na smanjenje deficita.
U konačnici, Francuska je usvojila odbrambeni budžet za 2026. Umjesto najavljenih 6.7 milijardi evra, francuske oružane snage primiće dodatnih 6.5 milijardi evra u poređenju s 2025. godinom.
Mnogo toga ukazuje na to da će se politički zastoj, koji sada traje već godinu i po, nastaviti do kraja Makronovog mandata u aprilu 2027. To znači da će neki ambiciozni planovi i reforme morati pričekati stabilnija vremena.
Međutim, njihov dolazak sve je vjerovatnije povezan s dolaskom na vlast istorijski proruskog Nacionalnog okupljanja na čelu s Marin Le Pen, koje i dalje vodi u anketama javnog mnijenja, potencijalno dovodeći u pitanje smjer promjena koje su u toku od 2022. godine.
Trenutno Francuska želi biti jaka, predsjednik Makron nezavisan, a vojska što bolje opremljena. Kao što kaže francuska poslovica – Qui trop embrasse, mal étreint – “ko previše grabi, gubi kontrolu”, a možda i moć, prenosi “Defence24”.
