Maskov satelitski sistem prijeti „nevidljivima“
Skupi borbeni avioni, građeni da ih neprijateljski radari teško uoče, dobijaju neočekivanog rivala u svemiru. Sve je više analiza po kojima bi masovne satelitske konstelacije poput Starlinka mogle znatno otežati skrivanje i najmodernijim stelt letjelicama, prenosi Klix.
Na Iksu su pažnju privukle simulacije fizičara koji objavljuje pod nadimkom A Weird Physicist. Pokazao je kako bi pri radarskom posmatranju u Ka-band opsegu, na 35 GHz, mogli izgledati američki F-15 i stelt F-117. U narednim simulacijama uporedio je širi spektar, uključujući Su-34, Su-25, F-16, helikopter Ka-52 i dronove Šahed.
Te slike ponovo su rasplamsale raspravu o tome bliži li se kraj ere aviona koji se uspješno kriju od radara. Stvarnost je složenija. Snimci nisu pravi radarski zapisi Starlink satelita, nego kompjuterski modeli. Ni 35 GHz nije zvanično potvrđena kao parametar Starlinka.
Ideja ipak nije puka internet fantastika. Sateliti ka Zemlji neprekidno šalju radio-signale koji mogu služiti kao izvor za pasivni radar. Prijemnik na zemlji tada ne emituje svoje impulse, pa ga teže otkriti, nego prati poremećaje u signalu koji već dolazi iz svemira.
Naučne studije bave se tim konceptom. Jedna, u časopisu Telecom, predstavila je pasivni radar koji emitovanje Starlinka koristi kao „signal prilike“. Izvodljivost je za sada potvrđena simulacijama.
Praktični ogled uradili su i kineski istraživači, prenio je South China Morning Post. Umjesto stelt lovca u testu je bio komercijalni dron DJI Phantom 4 Pro. Starlink je bio spoljni izvor signala, prijemnik na zemlji bilježio je promjene od kretanja drona, po principu pasivnog forward-scatter radara. Ogled je potvrdio da se signal može iskoristiti za detekciju objekata u vazduhu.
To još ne znači da se tako pouzdano prate stelt avioni poput F-35. Otkrivanje prisustva nije isto što i tačna lokacija, neprekidno praćenje ili podaci dovoljno precizni za navođenje oružja.
Priča dobija drugu dimenziju sa Staršildom, vojnim derivatom Starlinka. Tehnologija je slična, ali je sistem zaseban i namijenjen državnim agencijama i nacionalnoj bezbjednosti. SpaceX navodi da ti sateliti mogu nositi specijalizovanu senzorizaciju, uključujući opremu za posmatranje Zemlje.
Autor simulacija ističe da bi velika konstelacija u niskoj orbiti, sa radarima sa sintetičkim otvorom i infracrvenim senzorima, mogla efikasno detektovati i klasifikovati letjelice u vazduhu.
SpaceX nikad nije zvanično potvrdio da Staršild vidi stelt letjelice, niti su objavljene specifikacije senzora. Da projekat nije samo teorija, Reuters je potvrdio još 2024, pozivajući se na pet izvora: SpaceX za američku Nacionalnu izviđačku kancelariju gradi mrežu od stotina špijunskih satelita.
Ugovor vrijedan 1,8 milijardi dolara zaključen je 2021. Izvori navode da bi sistem dramatično poboljšao sposobnost američke vojske i vlade da brzo lociraju mete bilo gdje na svijetu. Detaljne mogućnosti tajnog projekta ostaju nepoznate.
Ako se tehnologije masovnih konstelacija usavrše do vojne primjene, problem bi imale vojske koje ogromna sredstva ulažu u stelt. Danas ga primarno koriste američki F-22 i F-35, kineski J-20 i ruski Su-57. F-35 je, pored SAD, nabavilo ili naručilo još 19 zemalja, među njima Velika Britanija, Njemačka, Poljska, Izrael, Japan i Češka, koja je naručila 24 aparata F-35A.
Stelt avioni nisu doslovno nevidljivi. Konstrukcija i materijali prvenstveno otežavaju pravovremeno otkrivanje i praćenje klasičnim radarima. Ako satelitski signali otvore nove metode pasivne detekcije, dosadašnja pravila vazdušne superiornosti mogla bi se znatno promijeniti.
