Njemačka i Francuska podržale promjene: EU želi da ograniči blokade vetom

Njemačka i Francuska podržale su plan da se odlučivanje u Evropskoj uniji o spoljnoj politici i bezbjednosti učini efikasnijim, navodi se u pismu u koje je Politiko imao uvid.

U pismu upućenom visokoj predstavnici EU za spoljnu i bezbjednosnu politiku Kaji Kalas, koje je potpisalo 11 država članica EU, uključujući Francusku i Njemačku, navodi se pet načina za ubrzavanje i povećanje efikasnosti odlučivanja u okviru zajedničke spoljne i bezbjednosne politike, uključujući mogućnost šire primjene glasanja kvalifikovanom većinom.

Prema pravilima EU, odluke koje spadaju u oblast zajedničke spoljne i bezbjednosne politike moraju jednoglasno odobriti svih 27 država članica. Ovo pravilo dovodilo je do velikih zastoja kada je mađarski premijer Viktor Orban u više navrata koristio pravo veta kako bi blokirao odluke koje je podržavalo preostalih 26 država članica.

Njemačka je posebno predvodila pozive da se jednoglasno odlučivanje o pitanjima zajedničke spoljne i bezbjednosne politike zamijeni takozvanim glasanjem kvalifikovanom većinom, dok se Francuska, među ostalim državama, tradicionalno protivila takvoj promjeni.

Pismo otvara mogućnost šire primjene glasanja kvalifikovanom većinom, ali izričito ne podržava potpunu promjenu načina glasanja.

– Ulažemo napore da postignemo konsenzus gdje god je to moguće. Ali moramo osigurati i da ta kultura konsenzusa podstiče zajedničko djelovanje, a ne da ga onemogućava, jer ćemo u suprotnom imati legitimitet, ali ne i snagu – navodi se u pismu.

Pismo su, osim Francuske i Njemačke, potpisali i ministri spoljnih poslova Austrije, Švedske, Danske, Finske, Belgije, Holandije, Rumunije i Španije.

U pismu se predlaže da države članice naglašavaju princip „iskrene saradnje“, što znači da zemlje moraju poštovati obaveze koje su preuzele jedna prema drugoj, čak i kada one nisu strogo pravno obavezujuće.

Takođe se predlaže korišćenje konstruktivnog uzdržavanja umjesto potpunog veta, kako se Evropskoj uniji ne bi onemogućilo djelovanje.

Predlaže se i zabrana povezivanja „nepovezanih pitanja“ sa pitanjem o kojem se raspravlja, odnosno suzbijanje prakse u kojoj se kolektivne odluke drže kao taoci prijetnjom vetom sve dok druge države ne pristanu na zaseban nacionalni zahtjev.

Od visoke predstavnice EU za spoljnu i bezbjednosnu politiku traži se i da razmotri mogućnosti za poboljšanje procesa odlučivanja koje predviđaju ugovori Evropske unije.

Pri tome se najčešće spominje takozvana klauzula „pasarel“, koja omogućava promjenu pravila odlučivanja bez izmjene samih ugovora, na primjer uvođenjem glasanja kvalifikovanom većinom za određena pitanja spoljne i bezbjednosne politike.

Na kraju se naglašava potreba da država koja koristi pravo veta zbog vitalnih i jasno navedenih razloga nacionalne politike obrazloži zbog čega to čini, odnosno u situacijama kada je odluka donesena kvalifikovanom većinom.

O pismu bi trebalo da se razgovara ove sedmice, kada se ministri spoljnih poslova okupe u Viklouu, u Irskoj, na neformalnim razgovorima u formatu Gimnih.

Na tim razgovorima biće razmatrane i mogućnosti reforme Evropske službe za spoljne poslove, diplomatskog ogranka EU kojim rukovodi visoka predstavnica Kalas.

Prema francusko-njemačkom pismu u koje je Politiko imao uvid, među mogućnostima za reformu Evropske službe za spoljne poslove jeste i da Kalas postane izvršna potpredsjednica Evropske komisije, uz nadzor nad jedinicama Komisije koje se bave spoljnom politikom, uključujući trgovinu, razvojnu pomoć i odbranu.

Razmatra se i mogućnost da se veliki dio osoblja Evropske službe za spoljne poslove uključi u strukturu Evropske komisije kroz novo odjeljenje za spoljne odnose.

Osoblje zaduženo za bezbjednosnu i odbrambenu politiku ostalo bi u Evropskoj službi za spoljne poslove, dok bi u novoj jedinici bio zadržan odnos prema kojem bi jednu trećinu osoblja činile diplomate upućene iz država članica EU.

U dokumentu za raspravu takođe se naglašava uloga država članica EU u oblikovanju spoljne politike, uz predviđanje formalne uloge visoke predstavnice da izvještava lidere EU o pitanjima spoljne politike i da od njih direktno dobija instrukcije tokom sastanaka Evropskog savjeta.