Nova američka strategija za region: Partnerstva umjesto „spašavanja“ Balkana
Administracija predsjednika Donalda Trampa objavila je izvještaj o politici prema Zapadnom Balkanu, u kojem se navodi da su stabilnost regiona i jačanje američkih ekonomskih interesa ključni ciljevi Vašingtona u narednom periodu. Dokument, dostavljen Kongresu 21. maja, fokusiran je na jačanje partnerstava, ekonomsku saradnju i suzbijanje uticaja Rusije i Kine u regionu.
U izvještaju se ističe da SAD žele da razvijaju odnose sa svih šest zemalja Zapadnog Balkana – Albanijom, Bosnom i Hercegovinom, Kosovom, Crnom Gorom, Sjevernom Makedonijom i Srbijom. Naglašava se da je era „izgradnje nacije“ završena i da američka politika više nije usmjerena na rekonstrukciju, već na stabilnost i obostrano korisna partnerstva.
„Američka politika na Zapadnom Balkanu nije usmjerena na spašavanje ili rekonstrukciju, već na stabilnost i obostrano korisna partnerstva“, navodi se u dokumentu.
Poseban dio izvještaja odnosi se na Bosnu i Hercegovinu, gdje SAD potvrđuju podršku Dejtonskom sporazumu, suverenitetu i teritorijalnom integritetu zemlje. Američka administracija tvrdi da je tokom 2025. godine „odlučna američka diplomatija“ doprinijela okončanju najozbiljnije političke krize u BiH od rata 1992–1995. godine.
Vašington navodi da će nastaviti da podstiče političke aktere u BiH da izbjegavaju destabilizujuće poteze koji bi mogli ugroziti političku stabilnost i ekonomsku saradnju sa SAD.
Drugi ključni stub američke politike odnosi se na ekonomsko i infrastrukturno povezivanje regiona. U izvještaju se ističe da Zapadni Balkan, sa oko 18 miliona stanovnika, predstavlja značajan prostor za američke investicije zbog transportnih koridora, prirodnih resursa i rastućeg tehnološkog sektora.
Administracija najavljuje podršku američkim kompanijama kroz infrastrukturne projekte, energetiku, informaciono-komunikacione tehnologije i odbrambenu industriju. Posebno su izdvojeni Jadransko-jonski koridor i Koridor VIII, koji povezuje Jadran i Crno more.
Kao jedan od prioriteta ponovo je pomenut projekat Južne interkonekcije između Hrvatske i BiH, ali i gasni interkonektor Srbija–Sjeverna Makedonija, razvoj hidroenergetskih kapaciteta i povezivanje elektroenergetskih mreža regiona sa evropskim tržištem.
U dokumentu se navodi da SAD žele da smanje energetsku zavisnost regiona od Rusije i ojačaju prisustvo američkog privatnog sektora na Balkanu.
Rusija i Kina opisane su kao države koje koriste nestabilnost, korupciju i slabo upravljanje za širenje svog uticaja. Moskva se optužuje za podsticanje etničkih podjela i političkih pritisaka kroz energetsku zavisnost, dok se Kina tereti za širenje uticaja kroz kredite, infrastrukturne projekte i političke veze.
„Fokus administracije na regionalnu stabilnost i komercijalni angažman je najtrajnija odbrana od oba oblika miješanja“, zaključuje se u izvještaju.
