Novinari sa Zapadnog Balkana u Njemačkoj: Borba protiv dezinformacija i izazovi slobode medija
Novinari i urednici iz zemalja Zapadnog Balkana, zajedno sa kolegama iz Grčke i Bugarske, boravili su početkom maja u Berlinu i Lajpcigu, gdje su sa predstavnicima njemačkih medija, fondacija i organizacija razgovarali o slobodi medija, dezinformacijama i izazovima savremenog novinarstva.
Studijski program koji je organizovao Goethe-Institut u ime Ministarstva vanjskih poslova Njemačke, bio je prilika da se uporede iskustva medijskih radnika iz različitih evropskih zemalja, ali i da se otvore pitanja koja sve više određuju budućnost novinarstva, od političkih pritisaka i ekonomskog slabljenja redakcija, do uticaja društvenih mreža i razvoja vještačke inteligencije.
Jedna od centralnih tema razgovora bila je borba protiv dezinformacija i način na koji veliki evropski mediji pokušavaju odgovoriti na izazove digitalnog doba. Mnoge njemačke redakcije, među kojima je i Deutsche Welle, danas imaju posebne fact-checking odjele čiji je zadatak provjera informacija, analiza manipulativnog sadržaja i otkrivanje koordinisanih kampanja dezinformisanja.
Posebna pažnja posvećena je sadržaju generisanom uz pomoć vještačke inteligencije. Deepfake video snimci, AI generisane fotografije i automatizovano kreiranje lažnih vijesti predstavljaju sve ozbiljniji izazov za medije širom svijeta. Učesnici programa razgovarali su o alatima za prepoznavanje takvog sadržaja, ali i o činjenici da tehnologija napreduje mnogo brže od mogućnosti društva i medija da razviju efikasne mehanizme zaštite.
Tokom boravka u Berlinu učesnici su posjetili Deutscher Journalisten-Verband e. V. (DJV), ali i da razgovaraju i sa predstavnicima Konrad-Adenauer-Stiftung fondacije o politici proširenja Evropske unije prema zemljama Zapadnog Balkana. Tokom sastanka sa Alexanderom Beribesom, savjetnikom za Zapadni Balkan i jugoistočnu Evropu, razgovaralo se o evropskim integracijama regiona, političkim izazovima i ulozi slobodnih medija u demokratskim procesima.
Ipak, iako se problemi razlikuju od zemlje do zemlje, pokazalo se da novinari sa Zapadnog Balkana dijele brojne izazove sa kolegama iz Njemačke. Jedan od najvećih jeste gotovo potpuna zavisnost medija od digitalnih platformi poput Facebooka, Instagrama i YouTubea.
Jedan od zaključaka između ostalog jeste i činjenica da kada dođe do problema sa distribucijom sadržaja, gašenja naloga ili pada dosega, praktično ne postoji način da se kontaktira neko iz tih kompanija.
Bez obzira na veličinu redakcije ili državu iz koje dolaze, mediji su danas u velikoj mjeri taoci algoritama društvenih mreža koje određuju vidljivost sadržaja, pristup publici i prihod od oglašavanja. Upravo zbog toga sve češće se govori o potrebi snažnije regulacije velikih tehnoloških kompanija i većoj odgovornosti platformi prema medijima i javnosti.
Ipak, problemi sa kojima se suočavaju mediji na Zapadnom Balkanu imaju dodatnu dimenziju.
Učesnici iz regiona ukazali su na snažne političke pritiske kojima su mediji izloženi, kao i na sve težu ekonomsku situaciju u redakcijama. Nedostatak stabilnih izvora finansiranja, mali marketinški prihodi i zavisnost od političkih centara moći ozbiljno utiču na nezavisnost medija.
Kada je riječ o Bosni i Hercegovini ono o čemu se govorilo jeste i dalje nedostatak transparentnost vlasništva nad medijima, što dodatno otežava razumijevanje političkih i ekonomskih uticaja u javnom prostoru. Sagovornici su ocijenili da bez jasnih informacija o tome ko kontroliše medije nije moguće graditi povjerenje javnosti niti osigurati istinsku uređivačku nezavisnost.
Tokom programa u Berlinu i Leipzigu razgovaralo se i o važnosti medijske pismenosti, zaštiti novinara, digitalnoj sigurnosti i potrebi regionalne saradnje u borbi protiv dezinformacija.
Tokom boravka u Leipzigu učesnici su posjetili European Centre for Press and Media Freedom (ECPMF), organizaciju koja se bavi zaštitom medijskih sloboda i monitoringom stanja medija širom Evrope.
Predstavnici ECPMF-a govorili su o pritiscima na novinare, napadima na medijske radnike i stanju slobode medija u evropskim državama, sa posebnim fokusom na mehanizme zaštite novinara i praćenje ugrožavanja medijskih sloboda na evropskom nivou.
Ipak, problemi sa kojima se suočavaju mediji na Zapadnom Balkanu imaju dodatnu dimenziju. Zaključak većine učesnika bio je da se sloboda medija danas više ne brani samo od političkih pritisaka, već i od tehnoloških i ekonomskih modela koji mijenjaju način na koji građani dolaze do informacija.
U vremenu kada algoritmi odlučuju šta će publika vidjeti, a vještačka inteligencija može proizvesti gotovo neprepoznatljiv manipulativni sadržaj, profesionalno i odgovorno novinarstvo postaje važnije nego ikada.
Foto: Nezavisne
