Po prvi put u Srpskoj: Penzionera više nego radnika
Dok traje predizborna kampanja, ispod radara je prošla vijest koja mijenja sliku penzionog sistema: po prvi put u istoriji Republike Srpske penzionera je više nego zaposlenih.
Početkom avgusta objavljeno je da je koeficijent pao ispod 1:1. Registrovanih penzionera bilo je oko 295.000, aktivnih radnika oko 290.000. Odnos je zvanično spušten na 0,98 radnika na jednog penzionera. Na 100 penzionera u Srpskoj dođe 97 radnika, dok Srbija na 100 penzionera ima 142 radnika.
Stručnjaci upozoravaju da brojke ne znače ništa dobro. Privreda posrće, društvo stari, a penzioni sistem na ovakav način neće moći još dugo izdržati i, ako se nešto bitno ne promijeni, slom je neminovan.
Demograf i ekonomista Aleksandar Čavić kaže da je Srpska stigla do granice o kojoj demografi godinama govore.
– Broj korisnika penzije već je veći od statistički iskazanog broja zaposlenih. Prema podacima Republičkog zavoda za statistiku, u martu 2026. godine bilo je 290.727 zaposlenih, dok je Fond PIO u avgustu isplatio penzije za 296.633 korisnika – objašnjava Čavić.
Suštinu vidi u finansijama. Prihodi od doprinosa za PIO odavno ne pokrivaju tekuće penzije, pa se razlika crpi iz drugih javnih prihoda.
– Prema podacima Fonda PIO za avgust 2026. godine, prihodi od doprinosa iznosili su oko 155,36 miliona KM, dok je za bruto isplatu penzija bilo potrebno oko 187,64 miliona KM. To znači da je samo u jednom mjesecu nedostajalo oko 32,3 miliona KM, koje je neophodno obezbijediti iz Budžeta, odnosno drugih javnih prihoda – kaže Čavić.
Ako se mjesečni minus mehanički prerata na godinu, fali oko 387 miliona KM.
– Prostor za rješavanje tog problema povećanjem stope doprinosa veoma je ograničen, jer su opterećenja rada već visoka. Štaviše, od 2025. godine obaveza plaćanja doprinosa za PIO proširena je i na određene kategorije samostalnih preduzetnika, koji su već zaposleni i po osnovu radnog odnosa već plaćaju doprinose – kaže Čavić.
Podaci, ističe, nisu samo problem Fonda PIO, nego posljedica šireg demografskog procesa.
– Sa jedne strane, imamo nisku stopu rađanja i sve manje generacije koje ulaze na tržište rada, a sa druge kontinuirano iseljavanje upravo mladog i mlađeg sredovječnog stanovništva. Istovremeno se životni vijek produžava, što je nesumnjivo pozitivna civilizacijska tekovina, ali znači i duže korišćenje prava iz penzijskog sistema. Isti proces još snažnije opterećuje zdravstveni sistem – kaže naš sagovornik.
Pogrešno je, dodaje, sve svesti na natalitet.
Kako prenosi Srpskainfo, Čavić napominje da bi više rođenih na tržište rada stiglo tek za dvadesetak godina.
– Povećanje broja rođenih, čak i kada bismo ga postigli odmah, na tržištu rada daje rezultat tek za dvadesetak godina. Zadržavanje stanovništva radnog i reproduktivnog uzrasta imalo bi mnogo neposredniji efekat, dok produženje zdravog i radno aktivnog života postaje neophodno u društvu koje ubrzano stari – ističe Čavić.
Demografska politika, po njemu, mora istovremeno pokriti fertilitet, zdravlje i mortalitet, upravljanje migracijama i politiku prema starijim licima. Takve politike nema, pa odsustvo cjelovitog i dugoročnog pristupa sada dolazi na naplatu. Ono što se vidi u PIO demografski je račun procesa koji traju decenijama.
– Republika Srpska nema problem zato što ljudi žive duže – duže trajanje života je dobra vijest. Problem je što istovremeno imamo premalo rođenih, gubimo značajan dio stanovništva u najproduktivnijem životnom dobu i nismo blagovremeno prilagodili ekonomski, penzijski, zdravstveni i socijalni sistem promjeni starosne strukture stanovništva – zaključuje Aleksandar Čavić.
