Poplave i erozija prijete Republici Srpskoj: Da li je sistem spreman?

Iako zakon propisuje da lokalne zajednice u Republici Srpskoj u budžetu moraju izdvojiti dva odsto posebnih sredstava za civilnu zaštitu, to se u praksi ne dešava često, a posljedice toga se vide kada se dogode poplave.

U Planu odbrane od poplava u RS u 2026. godini stoji da posljednja iskustva iz Jablanice i okruženja ukazuju na sve veći negativni uticaj bujičnih poplava, kao i sve veću štetu usljed te opasnosti.

Šta kaže zakon?

“Zakon propisuje da opštine i gradovi moraju u budžetu izdvojiti dva odsto posebnih sredstava za civilnu zaštitu. Od toga 50 odsto ide na preventivne aktivnosti, a drugih 50 odsto na opremanje i obuku struktura zaštite i spasavanja”, ističe se u Planu.

Međutim, kako se navodi, u praksi se ta sredstva često ne izdvajaju ili se ne izdvajaju u propisanom procentu.

Kome prijete poplave?

“Poplavama su najčešće izložena područja u srednjim i donjim tokovima pritoka rijeke Save: Novi Grad, Prijedor (Sana), Banjaluka (Vrbas i Vrbanja), Čelinac (Vrbanja), Doboj, Šamac i Modriča (Bosna), Foča, Novo Goražde, Zvornik, Bijeljina (Drina) itd. Od poplavnih velikih voda u Republici Srpskoj primjereno su zaštićena područja uz rijeku Savu, dok su na pritokama Save zaštitni sistemi nedovršeni ili ih uopšte nema, izuzimajući urbane cjeline”, navodi se u Planu.

Ističe se da su slivovi na području Srpske ozbiljno ugroženi i erozionim procesima te bujicama.

“Procjenjuje se da je oko 85 odsto teritorije Republike Srpske zahvaćeno procesima erozije. Ti procesi su najizraženiji u slivu Drine, gdje je oko 94 odsto površine podvrgnuto nekom obliku erozije, i u slivu Jadranskog mora, dok je erozija najmanje prisutna u neposrednom slivu Save, gdje se procjenjuje da je oko 49 odsto površine podvrgnuto procesima erozije”, navodi se u Planu.

Radovi često bili sanacioni

Dodaje se da su se dosadašnji radovi na zaštiti od erozija i bujica najvećim dijelom svodili na radove u koritima (oko 87 odsto od svih izvedenih radova).

“Znači, radovi su po svojoj koncepciji najčešće bili sanacioni, na mjestima najveće štete od bujica. Biološki radovi u slivu, izuzetno korisni za državu zbog uređenja teritorije i poboljšanja mikroklimatskih uslova, bili su mnogo skromniji po obimu i iznosili su samo oko 13 odsto od investicija, pri čemu je tim radovima tretirano samo oko 10.000 ha erozionih površina”, stoji u ovom planu.

Devastacija šume

Naglašava se da su neplanska sječa šuma, sječa lisnika i požari, koji su često nastajali iz nehata, odnijeli velike komplekse šuma u nepovrat, a sa devastacijom šume oslabila je njihova zaštitna funkcija od erozije.

Biljana Pajić, pomoćnica direktora Republičke uprave civilne zaštite, za “Nezavisne novine” kaže da su u Planu predstavljene sve aktivnosti, odnosno šta je potrebno od preventive uraditi, te ko je za šta zadužen na lokalnom nivou.

Komentarišući to što lokalne zajednice često ne izdvajaju posebna sredstva za civilnu zaštite, ona ističe da se to spomene tek u momentu kad se dese poplave.

“Preventiva je generalno osnovna i najbitnija, a to podrazumijeva čišćenje kanala, stavljanje nasipa itd., što kasnije za rezultat ima manje posljedica, jer je priroda nepredvidiva”, rekla je Pajićeva.

Prema njenim riječima, osim ovog plana, oni donose i Plan zaštite od požara, te Plan zaštite od zemljotresa i snježnih padavina.

“Ključno je da Uprava dva puta godišnje po ovom planu organizuje koordinacione sastanke preko svojih područnih odjeljenja, Doboja, Bijeljine, Banjaluke, Sokoca i Trebinja, gdje okupimo sve službe iz sistema zaštite i spasavanja te se dogovaramo o zadacima, o tome šta je izvršeno, te obučavamo štabove šta treba da rade u vanrednim situacijama itd.”, zaključuje Pajićeva.