Tramp mijenja pravila NATO alijanse
Lideri 32 NATO članice okupljaju se ove sedmice u Ankari na jednom od najvažnijih samita posljednjih godina, a u centru razgovora biće sve izraženiji zahtjevi Sjedinjenih Američkih Država da evropske članice preuzmu znatno veću odgovornost za sopstvenu odbranu.
Administracija predsjednika Donalda Trampa poručuje da želi “uravnoteženiji NATO”, u kojem će Evropa biti nosilac bezbjednosti na kontinentu, dok će se Vašington više usmjeriti na druge dijelove svijeta.
Amerika smanjuje vojno prisustvo
Od Trampovog povratka u Bijelu kuću američka administracija više puta je naglasila da Evropa mora da smanji zavisnost od američke vojne zaštite.
Pentagon je već najavio reviziju rasporeda američkih snaga u Evropi i smanjenje dijela vojnih kapaciteta koje SAD stavljaju na raspolaganje NATO-u, što je izazvalo zabrinutost među evropskim saveznicima.
Američki ministar odbrane Pit Hegset izjavio je da Vašington želi da NATO postane savez u kojem Evropa predvodi odbranu sopstvenog kontinenta.
Istovremeno, predsjednik Tramp posljednjih mjeseci više puta je dovodio u pitanje dosadašnji način funkcionisanja Alijanse, smatrajući da evropske države ne izdvajaju dovoljno za odbranu i da se previše oslanjaju na američke vojne kapacitete.
Uprkos tome, prema nacrtu završne deklaracije samita, lideri NATO-a trebalo bi ponovo da potvrde čvrstu privrženost članu 5 Vašingtonskog sporazuma, koji predviđa kolektivnu odbranu u slučaju napada na bilo koju članicu.
Evropa povećava izdvajanja za vojsku
Rat u Ukrajini i promjena američke politike podstakli su evropske članice da ubrzano povećavaju ulaganja u odbranu.
Na prošlogodišnjem samitu NATO-a dogovoreno je da članice do 2035. godine izdvajaju pet odsto bruto domaćeg proizvoda za odbranu i bezbjednost, čime bi Evropa postepeno preuzela veći dio finansijskog tereta unutar Alijanse.
Posebno se ističe Njemačka, koja je posljednjih godina značajno povećala vojni budžet, dok su Poljska i baltičke države već među najvećim ulagačima u odbranu u odnosu na veličinu svojih ekonomija.
Ipak, stručnjaci upozoravaju da će Evropi biti potrebne godine kako bi razvila sposobnosti koje trenutno obezbjeđuju Sjedinjene Države, poput sistema dugog dometa, strateškog transporta, satelitske podrške i nuklearnog odvraćanja.
Iako SAD i dalje imaju oko 80.000 vojnika raspoređenih širom Evrope, među evropskim diplomatama raste uvjerenje da se promjena američke uloge neće završiti odlaskom Trampa s vlasti, već predstavlja dugoročan strateški zaokret.
NATO ostaje, ali uz novu raspodjelu uloga
Uprkos sve glasnijim pozivima na veću evropsku samostalnost, u NATO-u za sada niko ozbiljno ne razmatra zamjenu Alijanse ili potpuno povlačenje SAD iz evropske bezbjednosti.
Naprotiv, cilj samita u Ankari je da se potvrdi koncept “jače Evrope u jačem NATO-u”, uz očuvanje snažnog američkog angažmana.
Istovremeno, evropske zemlje nastavljaju da traže načine za dublju bezbjednosnu saradnju s Ukrajinom, iako je njeno članstvo u NATO-u i dalje van domašaja zbog protivljenja pojedinih saveznika i nastavka sukoba s Rusijom, navodi “KyivPost”.
