Evo zašto mljekari u Srpskoj zatvaraju farme
Poljoprivreda u Republici Srpskoj, posebno sektor mljekarstva, ulazi u kritičnu fazu, upozorilo je Udruženje poljoprivrednih proizvođača – mljekara Republike Srpske navodeći da imaju najnižu neto podršku po muznoj kravi u regionu.
Analiza konkurentnosti koju su podijelili sa Savezom opština i gradova Srpske pokazuje da proizvođači mlijeka u Republici Srpskoj godišnje dobijaju od 600 do 1.170 KM manje podsticaja po muznoj kravi u odnosu na kolege iz Federacije BiH i Srbije, uz istovremeno najveća regulatorna opterećenja u regionu.
Posljedica je ubrzan pad broja proizvođača, gubitak tržišta i rast uvozne zavisnosti.
Prema analizi sektora mljekarstva za 2025. godinu, neto godišnja podrška po muznoj kravi u Republici Srpskoj iznosi oko 1.665 KM, dok u Federaciji BiH dostiže i do 2.835 KM, a u Srbiji oko 2.520 KM.
Istovremeno, mljekari u Srpskoj plaćaju čak 65 KM godišnje po kravi za obavezne zdravstvene mjere, dok su ti troškovi u Srbiji u potpunosti pokriveni iz budžeta, a u Federaciji BiH višestruko niži.
Na farmi od 50 muznih krava, ova razlika znači godišnji gubitak od 30.000 do gotovo 60.000 KM, što je ekvivalent vrijednosti novog traktora svake dvije do tri godine ili gubitku više od deset junica godišnje.
Spor rast proizvodnje, brzi gubitak tržišta
Iako se u Republici Srpskoj bilježi rast proizvodnje sirovog mlijeka, on je znatno sporiji nego u okruženju. Dok je rast u Srpskoj projektovan na 4,6%, Federacija BiH bilježi skoro 13%, a Srbija oko 10%. Projekcije do 2028. godine pokazuju kontinuiran pad konkurentnosti Republike Srpske i smanjenje njenog tržišnog udjela u BiH sa 32% na svega 26%.
Dodatni problem predstavlja činjenica da su mliječni proizvodi iz Federacije BiH i do 20% jeftiniji na tržištu Republike Srpske, dok se proizvodi iz Srbije češće plasiraju u Srpsku nego u Federaciju BiH.
Uvoz skuplji, izvoz jeftin
Podaci o spoljnotrgovinskoj razmjeni dodatno otkrivaju strukturne slabosti poljoprivrede. U BiH je tokom 2025. godine uvezeno mlijeko i mliječni proizvodi u vrijednosti od 234 miliona KM, dok je izvezeno svega 133 miliona KM.
Iako se količinski izvozi više, uvozna roba ima znatno veću vrijednost, jer se uvoze proizvodi više dodane vrijednosti poput sireva i maslaca, dok se izvozi uglavnom sirovo mlijeko i jeftiniji proizvodi.
Nepovoljan položaj domaćih proizvođača dodatno pogoršava tržišna asimetrija. Trgovački lanci iz Federacije BiH imaju tri puta više prodajnih objekata u Republici Srpskoj nego što lanci iz Srpske imaju u Federaciji BiH, što direktno utiče na vidljivost i plasman domaćih proizvoda.
Nestaje selo, nestaju proizvođači
Posljedice su već vidljive na terenu. Prije desetak godina Republika Srpska je imala oko 11.000 proizvođača mlijeka, dok ih je danas manje od 3.200. Istovremeno, Federacija BiH ima više od 16.800 proizvođača, dok broj stanovnika nije 5 puta veći nego u Srpskoj.
U analizi je konstatovano da dugoročno politika podrške utiče na opstanak ljudi na selu i kvalitet života najmanje 5.000 porodica vezanih za ovaj sektor.
– Trgovačka infrastruktura Srpske u Federaciji BiH je nedovoljna za ozbiljan plasman – navodi se u analizi.
Osim toga projekcije po međunarodnim modelima ukazuju na dalje pogoršanje konkurentnosti Republike Srpske do 2028. godine.
– Uvažavajući navedeno, smatramo da naši zahtjevi upućeni Ministarstvu poljoprivrede, vodoprivrede i šumarstva Republike Srpske za povećanjem premije za 0,05 KM, odobravanje dodatnih litara regresiranog dizela u iznosu od 50 litara po grlu, izjednačavanje troškova za obavezne mjere sa FBiH ili Srbijom, isplatu podrške po muznom grlu – ne po teletu, ali i mjere poput jasnog deklarisanja proizvoda koji sadrže masti i bjelančevine koje nisu mliječnog porijekla trebaju biti pod hitno implementirani. Takođe, poručujemo podrška mladima trebala bi biti značajno unapređena, jer sadašnje mjere stimulacije mladih da ostanu na selu, nisu dovoljne – poručili su mljekari.
