Globalne tenzije i evrozona ključni rizici za ekonomiju BiH
Najizraženiji rizici u 2025. godini su oni koji dolaze iz međunarodnog okruženja, a isti će vjerovatno biti u fokusu i u narednim godinama, dominantno oblikujući makroekonomske trendove u BiH, navodi se u analizi Centralne banke BiH.
U ovoj analizi stoji da je opšti nivo rizika po finansijsku stabilnost u prvoj polovini 2025. godine blago povećan u odnosu na 2024. godinu, ali se i dalje nalazi u okviru koji se definiše kao nizak do umjeren nivo rizika.
“Smanjena je i očekivana stopa ekonomskog rasta za ovu godinu, dok je nivo inflacije revidiran naviše. U tim okolnostima, uspješnost i otpornost bh. bankarskog sistema i dalje se procjenjuje kao visoka. Ova godina unutar evrozone takođe je obilježena i smanjenom stopom EURIBOR-a, usporenom inflacijom, kao i jačim kursom evra u odnosu na dolar. Imajući u vidu da je tržište evrozone najveće izvozno tržište za BiH (preko 60% bh. izvoza se odnosi na tržište evrozone), prisutan je rizik gubitka konkurentnosti evropskih proizvođača i izvoznika zbog snažnog evra, a što može snažno pogoditi bh. ekonomiju kroz smanjenu potražnju za bh. proizvodima”, piše u analizi Centralne banke BiH.
Rast izvozne zavisnosti i uticaj evrozone
Dalje stoji da ovakvoj ocjeni doprinosi i činjenica da učešće izvoza u bh. BDP-u tokom prve polovine 2025. godine ponovo bilježi trend rasta te samim tim čini bh. ekonomiju više osjetljivom na nepovoljne spoljnje uticaje.
“Trend smanjenja EURIBOR-a te stabilne cijene na tržištu nafte su imali pozitivan efekt po bh. ekonomiju, te su rezultirali time da rast ukupnih rizika po finansijsku stabilnost koji dolaze iz međunarodnog okruženja bude ograničen. Tokom 2025. godine međunarodnim okruženjem su dominirale geopolitičke neizvjesnosti i povećani rizici. Ratni sukobi u Ukrajini i na Bliskom istoku kontinuirano održavaju globalnu nesigurnost na visokom nivou, dok su globalne tenzije u ovoj godini dodatno pojačane novim mjerama i carinskim politikama SAD. Posljedično, indeks globalne nesigurnosti (WUI) je na kraju drugog kvartala 2025. godine dosegao najvišu vrijednost otkako se podaci za ovaj indeks obrađuju i objavljuju, jasno oslikavajući trenutni nivo geopolitičke neizvjesnosti. U takvim uslovima ipak je ostvaren realni ekonomski rast BDP-a u prvom i drugom kvartalu 2025. godine od 0,6% i 0,1% respektivno. Održavanju rasta ekonomije evrozone u pozitivnoj teritoriji značajno je doprinijela i politika ECB-a, koja je smanjenjem kamatnih stopa osnažila ekonomiju povoljnim uslovima finansiranja u neizvjesnom makroekonomskom okruženju”, objašnjava se u ovoj analizi.
Igor Gavran: Unutrašnji faktori dodatno povećavaju nestabilnost
Ekonomista Igor Gavran kazao je za “Nezavisne novine” da se slaže sa procjenom rasta rizika finansijske nestabilnosti BiH, kao i rasta rizika ukupne ekonomske nestabilnosti.
“Međutim, iako se također slažem da je globalni uticaj trenutno uglavnom negativan, mislim da našoj nestabilnosti uveliko doprinose unutrašnji faktori. Čak i sama izloženost globalnim kretanjima je u suštini unutrašnji problem, jer se ne čini ništa na disperziji i umanjenju rizika diversifikacijom ekonomskih i ukupnih odnosa sa svijetom. Potpuno smo ovisni o tržištu EU u vanjskoj trgovini, potpuno smo ovisni o eurozoni u monetarnom smislu, a domaće vlasti se trenutno takmiče i oko nove pogreške – kreiranja ovisnosti o SAD u energetici i (prema medijskim objavama) praktično svemu (čini se da slobodno možemo raspustiti sve organe vlasti i prepustiti otpravnika poslova američke ambasade da i direktno upravlja i državom i entitetima)”, istakao je Gavran.
Dodao je da je među rijetkim pozitivnim promjenama u prethodnim godinama bila kupovina određene količine zlata od strane Centralne banke BiH, koja je barem simbolično smanjila ovisnost o evru i deviznim rezervama, ali da je to tek kap u moru uglavnom negativnih poteza.
“Vidjeli smo i da sankcije stranih država direktno djeluju na BiH, da naše banke direktno izvršavaju naloge izvana, umjesto domaćih propisa… u mnogo čemu imamo kolonijalni status i, nažalost, aktuelne vlasti se trude da ga dodatno takvim učine”, zaključio je Gavran.
