Novac za nepredviđene situacije trošen bez transparentnosti

Milioni maraka iz budžetske rezerve Republike Srpske raspoređuju se bez jasno definisanih kriterijuma, dok javnost nema potpuni uvid u razloge dodjele niti u efekte potrošnje. Institucije odbijaju da dostave detaljne podatke o utrošku sredstava, zbog čega ostaje otvoreno pitanje opravdanosti pojedinih isplata.

Krajem 2020. godine snažan zemljotres pogodio je Kostajnica, pri čemu su tri osobe povrijeđene, a oko hiljadu objekata oštećeno. Procijenjena šteta iznosila je 9,6 miliona KM, što prezadužena opština nije mogla sama sanirati.

Vlada Republike Srpske izdvojila je 300.000 KM, dok je iz budžetske rezerve do kraja 2024. godine obezbijeđeno dodatnih 71.000 KM. Istovremeno, Republika Srpska je od kraja 2019. do kraja 2024. godine sa ove stavke podijelila ukupno 53,8 miliona KM, od čega je samo manji dio usmjeren na hitne situacije.

Načelnik opštine Nikola Janjetović izjavio je da su tražili pomoć od entitetskih vlasti. „Odgovor je bio da je postignut dogovor sa Srbijom i da će nam Srbija obezbijediti taj dio sredstava“, naveo je on.

Najveći dio obnove finansiran je donacijom Srbije u iznosu od šest miliona maraka. Preostali radovi na javnim objektima, vrijedni do dva miliona KM, takođe bi trebalo da budu završeni tim sredstvima.

Janjetović je istakao da opštinski budžet ne može podnijeti ni manje infrastrukturne projekte. „Za nas je i 100.000 maraka mnogo“, rekao je, naglašavajući ograničene finansijske kapacitete lokalne zajednice.

Pored sredstava iz Srbije, Kostajnica je dobila ukupno 653.000 KM od humanitarnih i drugih donatora, među kojima su Karitas, Crveni krst i Pokrajinska vlada Vojvodine. Pomoć sa drugih nivoa vlasti u BiH bila je ograničena.

Odbornik u Skupštini opštine Nenad Reljić (SDS) smatra da politički interes utiče na raspodjelu novca. „Veći iznosi idu mjestima gdje se mogu dobiti glasovi“, rekao je on.

Od potresa do kraja 2024. godine iz budžetske rezerve je raspoređeno 46,6 miliona KM, većinom odlukama Vlade. Za sanaciju šteta od požara, zarazne bolesti kod stoke i borbu protiv pandemije izdvojeno je 1,5 miliona KM.

Vlada je raspolagala godišnjim rezervama između 80 i 150 miliona KM, u zavisnosti od visine budžeta. Premijer ima na raspolaganju milion, a ministar finansija 50.000 KM za hitne i nepredviđene izdatke.

U periodu od četiri godine 6,4 miliona KM iz rezerve usmjereno je na predstavništva i promociju u Rusiji i Austriji, iako se ta predstavništva redovno finansiraju iz budžeta. Izvještaji o radu fokusirani su na aktivnosti, bez podataka o konkretnim rezultatima poput investicija, zapošljavanja ili rasta izvoza.

Iz budžetske rezerve izdvojeno je i 2,8 miliona KM za teniski turnir Srpska Open, održan 2023. godine u Banja Luka. Turnir je naredne godine preseljen u Bukurešt odlukom vlasnika licence Jona Tirijaka.

Iz Teniskog saveza RS naveli su da im nije poznato sa kojih budžetskih stavki je finansiranje vršeno, ali da je značajan dio sredstava utrošen na građevinske radove. Odbornica Narodnog fronta Dijana Ješić tvrdi da teren nije u funkciji i da propada.

Budžetska rezerva korištena je i za finansiranje vjerskih objekata sa najmanje 3,8 miliona KM, kao i za četiri miliona KM Gradu Istočno Sarajevo uz opšta obrazloženja. Gotovo pola miliona KM izdvojeno je za nabavku tri vozila za MUP RS.

Fudbalski klub FK Borac Banja Luka dobio je od 2014. godine 2,8 miliona KM iz rezerve kao finansijsku pomoć, dok su prihodi kluba u istom periodu porasli za 13 miliona KM. Klub nije dostavio podatke o utrošku sredstava.

Srđan Traljić iz Transparency International BiH ocijenio je da su interventna sredstva namijenjena hitnim situacijama, ali da je njihova svrha obesmišljena načinom raspodjele. Bivši premijer Radovan Višković izjavio je da više nema nadležnost da govori o odlukama Vlade iz perioda njegovog mandata, dok Vlada nije odgovorila na pozive novinara.

Novac iz rezerve godinama dobijaju i firme i udruženja Dragana Jerinića i Brankice Tejić-Jerinić, u ukupnom iznosu od 599.000 KM od 2019. do 2024. godine. Među njima su „Conectar“ i „Info 5“, koje su sredstva dobile za projekte povezane sa pandemijom i organizacijom konferencija.

Jerinić tvrdi da su sredstva dobijali kroz uobičajenu proceduru apliciranja i da ne zna da li su dolazila iz budžetske rezerve. Iako je najavio dostavljanje izvještaja o realizovanim projektima, kasnije je naveo da ih nema.

Platforma businessrpska.com finansirana je sa najmanje 775.000 KM, od čega je 454.000 KM obezbijeđeno iz budžetske rezerve, uprkos maloj vidljivosti na društvenim mrežama.

Ministarstvo finansija RS navodi da je raspodjela u skladu sa zakonom, ali odbija da dostavi dokumentaciju o pojedinim udruženjima povezanim sa članovima SNSD-a. Više od 200.000 KM dodijeljeno je organizacijama poput Džudo kluba „Randori“, Udruženja „Politikolog“ i Fondacije „Srpska kuća“.

Poslanici opozicije u Narodnoj skupštini RS tvrde da se sredstva dodjeljuju bez jasnih kriterijuma i mjerljive društvene koristi, dok predstavnici vlasti smatraju da je raspodjela opravdana. Revizorski izvještaji ukazuju da se vlast zadužuje za budžetsku rezervu, ali da sredstva često ne odlaze na hitne situacije, bez konkretnih preporuka za izmjene prakse.