Kako SNSD čuva primat u vladajućem bloku
Dok se u opozicionim redovima vode iscrpljujući razgovori o tome ko će ponijeti kandidature za ključne inokosne funkcije na predstojećim opštim izborima, u vladajućem bloku Republike Srpske dilema gotovo da nema. Hijerarhija je jasna, a raspodjela političkih ambicija unaprijed određena.
Već sada je izvjesno da će kandidat za predsjednika Republike Srpske i za srpskog člana Predsjedništva BiH doći iz redova Savez nezavisnih socijaldemokrata, kao stožerne partije koalicije. Ukoliko vladajući blok zadrži vlast, ista stranka će, po ustaljenoj matrici, zadržati i mjesto predsjednika Vlade, uz kontrolu najznačajnijih resora u izvršnoj vlasti na republičkom i državnom nivou.
Pitanje koje se nameće jeste zbog čega koalicioni partneri pristaju na takav raspored snaga. Savez koji je Milorad Dodik godinama opisivao kao „najdugovječniju koaliciju na Balkanu“ funkcioniše po principu centralizovane moći, gdje je politički prostor za druge aktere sužen do minimuma.
Primjer iz 2018. godine i sudbina tadašnjeg lidera Demokratski narodni savez, Marko Pavić, ostali su snažna poruka svima koji bi poželjeli više. Nakon što je DNS, ohrabren izbornim rezultatom, zatražio mjesto premijera, uslijedili su unutrašnji potresi i političko slabljenje stranke. Ambicija se pokazala kao rizičan potez.
Danas u koaliciji nema javnih najava da bi lider neke druge partije mogao pretendovati na najviše funkcije. Umjesto toga, partneri se zadovoljavaju ograničenim uticajem, resorima i pozicijama koje su dovoljne za održavanje stranačke infrastrukture i interesa užeg rukovodstva.
Analitičari ukazuju da je takav odnos snaga rezultat dugoročnog političkog inženjeringa. Tanja Topić smatra da je riječ o strateškom modelu kojim je najprije oslabljen opozicioni blok, a potom disciplinovana i koalicija. Prelasci pojedinih političara iz suprotnih tabora i unutrašnja pregrupisavanja dodatno su učvrstili dominaciju najveće stranke.
Sličan stav iznosi i komunikolog Mladen Bubonjić, koji koalicione partnere opisuje kao stranke ograničenog kapaciteta, čiji je uticaj dovoljan da obezbijedi određene benefite, ali ne i da promijeni odnose moći. Njihova pregovaračka snaga postoji, ali je kontrolisana i uslovljena.
U takvom ambijentu politika poprima obilježja interesne zajednice u kojoj se stabilnost ne zasniva na ravnoteži, već na prihvatanju unaprijed definisanih pravila igre. Oni koji ih poštuju ostaju dio sistema. Oni koji pokušaju da ih mijenjaju, rizikuju političku marginalizaciju.
Zato pitanje zbog čega partneri pristaju na podređenu ulogu možda i nije pravo pitanje. Preciznije bi bilo zapitati se postoji li uopšte prostor za drugačiji ishod unutar strukture u kojoj je centar odlučivanja jasno definisan, a politička lojalnost važnija od ambicije.
