Najave protesta u Srpskoj godinama bez epiloga

Predsjednik SDS Branko Blanuša upozorio je da bi uporno odbijanje vlasti u Republici Srpskoj da „zamrzne“ akcize na gorivo moglo izazvati nezadovoljstvo građana, poručujući da vlast ne bi trebalo da takve reakcije naziva obojenim revolucijama.

„Kada se suoče sa buntom naroda koji neće imati novca za osnovne potrebe, neka ne izmišljaju obojene revolucije. Kako siju, tako će požnjeti“, rekao je Blanuša komentarišući odluku vlasti da ne prihvati zahtjev o privremenom ukidanju akciza, što bi, prema njegovim riječima, barem djelimično olakšalo položaj osiromašenog stanovništva.

Ipak, upozorenja o mogućem socijalnom nezadovoljstvu u Republici Srpskoj čuju se već godinama, ali se do sada nijedno nije pretvorilo u šire proteste.

Brojna boračka udruženja i organizacije veterana već duže vrijeme izražavaju nezadovoljstvo svojim statusom, upozoravajući na, kako tvrde, ponižavajući položaj onih koji su učestvovali u stvaranju i odbrani Republike Srpske. Uprkos čestim najavama velikih protesta, do sada takvi skupovi nisu održani.

Slična situacija ponavljala se i u slučajevima radnika pojedinih propalih državnih preduzeća. Iako su najavljivali štrajkove i masovne demonstracije zbog gubitka radnih mjesta i neisplaćenih plata, te inicijative uglavnom su ostajale na nivou upozorenja.

Ni opozicione stranke, koje su nakon izbora u više navrata tvrdile da su izborni rezultati pokradeni, nisu uspjele da održe dugotrajnije proteste. Iako su u početku najavljivale „borbu do kraja“, demonstracije su brzo prestajale, a opozicioni političari su potom prihvatali osvojene mandate i nastavili politički rad u institucijama Republike Srpske i Bosne i Hercegovine.

Posljednji masovniji protest koji je imao obilježja ozbiljnog društvenog nezadovoljstva desio se prije osam godina u Banjaluci, kada su članovi neformalne grupe „Pravda za Davida“ mjesecima organizovali okupljanja tražeći odgovornost za smrt studenta Davida Dragičevića. Nakon policijske intervencije i rastjerivanja demonstranata, i taj talas protesta je ugašen.

Sociolog Ivan Šijaković smatra da je scenarij masovne pobune u Republici Srpskoj teško zamisliv.

„To je, otprilike, isto kao da u Bjelorusiji ili Sjevernoj Koreji očekujete socijalne nemire. Ovdje su sve socijalne kategorije zarobljene i ‘poklopljene’“, kaže Šijaković.

Prema njegovim riječima, veliki dio društva nalazi se u poziciji zavisnosti od sistema, što značajno smanjuje spremnost ljudi na otvoreno protivljenje.

„Penzioneri u Srpskoj su, prema njegovim riječima, zarobljeni time što im se prijeti da ako se budu bunili neće imati penzije, dok iste prijetnje stižu i onima koji se nalaze u socijalnoj potrebi, a to je, kako ističe više od trećine punoljetnih građana u Republici Srpskoj.“

On dodaje da značajan broj zaposlenih u javnom sektoru takođe predstavlja dio strukture koja je pod političkom kontrolom.

„Zatim imamo ljude koji rade u državnim institucijama, a tu možemo dodati i prosvjetu i zdravstvo. Objektivno, to prelazi 50 odsto odraslih i punoljetnih građana u Srpskoj koji su potpuno zarobljeni, poklopljeni i koje kontrolišu SNSD i njihovi partneri u vlasti“, tvrdi Šijaković.

U takvim okolnostima, smatra on, broj građana koji djeluju potpuno nezavisno je veoma mali.

„Među slobodne građene trebalo bi da uvrstimo studente, ali još u vrijeme kada sam bio profesor na banjalučkom Univerzitetu imali ste studente kontrolisane iz SNSD, koji prate šta se dešava i odmah javljaju u stranačku centralu ako je neko ‘iskočio’ iz kolosijeka“, kaže Šijaković.

Govoreći o građanima koji zavise od sistema, on ocjenjuje da među njima često preovladava stav da je bolje ne rizikovati.

„Što se tiče ‘kontolisane polovine stanovništva’, on tvrdi da se oni uglavnom vode onom: ‘Ćuti, može biti i gore’.“

Zbog toga smatra da društvene promjene u takvim okolnostima mogu izostati veoma dugo.

„Takvima svako stanje propadanja može da traje koliko god hoćete. Imate primjere zemalja poput Etiopije, Somalije ili Eritreje koji propadaju po 200 godina. Tamošnji narod niti se buni, niti ima bilo kakvog osjećaja za to šta im se dešava. Zbog toga mislim da je bilo kakva najava masovnog socijalnog bunta prazna priča i da od toga nema ništa u dogledno vrijeme. Mladi ljudi iz Republike Srpske odlaze, a ovdje ostaju penzioneri, socijalno zavisni, ratni veterani i državni službenici. Na njima Republika Srpska počiva, a oni će teško izaći na ulice“, zaključuje Šijaković.