SAD guraju Južnu interkonekciju, ali ključne prepreke ostaju

Osim problema političkih blokada i različitih vizija Sarajeva i Mostara za realizaciju projekta, postoje i pitanja koja se odnose na budućnost gasa kao energenta u BiH. Naime, prema podacima Energetske zajednice, gas čini tek nekoliko procenata ukupnog energetskog miksa BiH, i uglavnom se koristi za grijanje stanovnika glavnog grada. Osim toga, takođe prema podacima EZ-a, tržište gasa je fragmentirano u entitetima, a u svakom od entiteta dominira po jedan veletrgovac gasom.

Takođe, u FBiH cijene gasa su regulisane, a u BiH nisu implementirane ni obaveze iz Trećeg energetskog paketa, koje, između ostalog, predviđaju odvajanje distributera od operatera mreže.

To su sve problemi koji moraju biti riješeni, a problem je i to što je EU krajem 2024. zaustavila finansiranje svih fosilnih projekata, uključujući i za gasnu infrastrukturu. Evropska banka za obnovu i razvoj je ranije bila spremna da finansira Južnu interkonekciju i uprkos snažnom insistiranju Ambasade SAD da partneri u FBiH nađu rješenje oko realizacije projekta prije nego evropsko finansiranje istekne, pregovori su propali. Zbog toga je Ambasada SAD nastojala naći američke investitore, koji bi zamijenili evropsko finansiranje, posebno nakon što je na vlast u Americi došao Donald Tramp.

Naime, predstavnici američke kompanije “AAFS Infrastructure and Energy LLC”, koji se trenutno nalaze u BiH, imaju direktnu Trampovu podršku, u sklopu širih nastojanja Trampove administracije da istisne ruske energente s evropskog tržišta i otvori put američkim kompanijama koje prodaju tekući gas.

Na pitanje “Nezavisnih” o izgledima za realizaciju ovog projekta u BiH, u Odjeljenju za odnose s javnošću Ambasade SAD su nam pojasnili da je cilj da američka kompanija provede ovaj projekat, i – što je još važnije – da će njim upravljati. Ovo je važno stoga što između političkih  partija u Sarajevu i Mostaru, koje treba da politički izglasaju ovaj projekat, i dalje postoji nerazumijevanje koja je uloga američkog investitora – da li je riječ o učešću u projektu s lokalnim igračima, na čemu, očigledno, insistira HDZ BiH, ili se radi o isključivo američkom upravljaču, kao što to “Nezavisnim” tvrde u Ambasadi SAD.

“SAD smatraju da je gasovod Južna interkonekcija od ključnog značaja za energetsku sigurnost i ekonomski razvoj BiH i cijele regije. Ovaj projekat dodatno jača veze između SAD i naših partnera u BiH. Predsjednik Tramp je jasno poručio: evropski partneri treba da prestanu koristiti rusku energiju”, pojasnili su nam iz Ambasade SAD.

BiH se nalazi i pred još jednim ključnim pitanjem: S obzirom na to da je EU nepovratno krenula u energetsku tranziciju i smanjivanje zavisnosti od fosilnih goriva, pitanje je na koji način treba prići projektu razvoja buduće gasne infrastrukture.

Iako se, barem u javnom prostoru, o tome još ne razgovara, moguća su dva puta: Jedan bi predviđao proširenje lokalne distributivne gasne mreže za industriju i stanovništvo, dok bi drugi bio ograničen na smanjivanje zavisnosti od ruskog gasa i podmirivanje postojećih potreba.

Ako bi BiH krenula u masovnu ekspanziju gasne infrastrukture, neće moći naći finansiranje u EU, a pitanje je da li bi neka buduća američka vlada mogla animirati američke investitore da ulože svoja sredstva, ili da omogući kreditiranje tih projekata. U slučaju da investitora ne bude, BiH bi mogla ostati s velikim dugovima ili nedovršenom infrastrukturom koja neće koristiti nikome.

Ako bi se ograničila na podmirivanje postojećih potreba, koji iznose oko 250 miliona kubnih metara godišnje, mogla bi učiniti Južnu interkonekciju isplativom i za američke investitore i zadovoljiti domaće potrebe. U tom slučaju, treba pripremiti zakonske prijedloge i otvoriti pravni put da se ovaj projekat realizuje.

Prema energetskim strategijama EU, Brisel želi gas koristiti kao tranziciono gorivo, odnosno samo most u narednih deceniju do dvije dok se ne izgradi dovoljno obnovljivih kapaciteta, a tehnologija dodatno osavremeni. Ako BiH želi u EU, ona će morati pratiti ove trendove, što znači da gas kao energent mora takođe posmatrati kao prelazno, a ne dugoročno rješenje.