Tramp razmatra povratak ruskog gasa u Evropu, Brisel se protivi

Administracija američkog predsjednika Donalda Trampa razmatra mogućnost obnove isporuka ruskog prirodnog gasa Evropi preko Ukrajine, a Vašington vjeruje da bi takav dogovor mogao doprinijeti postizanju energetskog primirja između Moskve i Kijeva. Prijedlog, međutim, nailazi na protivljenje evropskih država koje nastoje trajno smanjiti zavisnost od ruskih energenata.

Prema pisanju „Volstrit džornala“, američki zvaničnici žele da isporuke budu obnovljene prije zime, a jedna od mogućnosti je da se prodaja ruskog gasa organizuje preko američkih kompanija, čime bi se u posao uključili i američki investitori.

O prijedlogu su tokom septembarskih posjeta Moskvi i Kijevu razgovarali specijalni izaslanik američkog predsjednika Stiv Vitkof i Trampov zet Džared Kušner. Američka strana smatra da bi povratak na evropsko tržište predstavljao dovoljno snažan ekonomski podsticaj za ruskog predsjednika Vladimira Putina da pristane na obustavu napada na energetsku infrastrukturu.

Kako prenosi ATV, od eventualnog dogovora korist bi mogla imati i Ukrajina, koja bi ponovo ostvarivala prihode od tranzita gasa prema Slovačkoj, Austriji i drugim evropskim zemljama. Ipak, Bijela kuća predlaže da novac od prodaje bude uplaćivan na poseban račun u trećoj zemlji, kako Rusija ne bi mogla neposredno da ga koristi za finansiranje rata. Za sada nije poznato pod kojim uslovima bi Moskva mogla raspolagati tim sredstvima.

Napadi na energetsku infrastrukturu otežavaju dogovor

Američka inicijativa dolazi u trenutku nastavka međusobnih napada Rusije i Ukrajine na energetska postrojenja. Ukrajina je prošlog mjeseca, pod Trampovim pritiskom, na gotovo dvije sedmice obustavila napade na ruske rafinerije, ali je Moskva u tom periodu nastavila da gađa ukrajinsku energetsku infrastrukturu.

Ukrajinske snage su u petak ponovo napale ruske rafinerije, a prema navodima „Volstrit džornala“, tokom tri dana pogođena su tri velika postrojenja. Vašington zbog toga nastoji da postigne dogovor o prekidu napada na energetsku infrastrukturu prije nove runde pregovora predstavnika SAD, Rusije i Ukrajine, planirane za sredinu novembra u Abu Dabiju.

Rusija zasad nije prihvatila američki prijedlog o energetskom primirju.

Evropa ne želi povratak zavisnosti od ruskog gasa

Najveću prepreku američkoj inicijativi predstavlja protivljenje evropskih država. Evropska unija je usvojila propise prema kojima bi uvoz ruskog prirodnog gasa trebalo da bude potpuno obustavljen do kraja 2027. godine, dok je evropski komesar za energetiku Dan Jergensen u oktobru poručio da bi zabrana trebalo da ostane trajna.

„Sigurno ne bih vjerovao Rusiji. Čak i kada bi sutra nastupio mir, čemu se svi nadamo“, rekao je Jergensen.

Sličan stav iznio je i visoki zvaničnik jedne nordijske zemlje, ocijenivši za američki list da bi povratak kupovini ruskog gasa bio suprotan principima za koje se Evropa zalaže.

Promjena na evropskom energetskom tržištu vidljiva je i kroz podatke o uvozu. Prije početka rata u Ukrajini Rusija je pokrivala oko 45 odsto evropskih potreba za gasom, dok se njen udio sada procjenjuje na približno 11 odsto. Istovremeno, tečni prirodni gas iz Sjedinjenih Američkih Država pokriva oko 30 odsto evropske potrošnje.

Ruski gas i dalje stiže u pojedine evropske zemlje tankerima i gasovodom Turski tok, dok je transport preko Ukrajine obustavljen u januaru 2025. godine, nakon isteka ugovora o tranzitu između Moskve i Kijeva. Ukrajinska gasovodna mreža, prema procjenama koje prenosi američki list, mogla bi relativno brzo ponovo biti osposobljena za transport, za razliku od oštećenih gasovoda Sjeverni tok, čija bi obnova zahtijevala mnogo vremena i novca.

Energetska kriza mogla bi uticati na stav Brisela

Vašington računa i na promjene na svjetskom energetskom tržištu. Sukob sa Iranom poremetio je snabdijevanje naftom i gasom, dok otežan pomorski saobraćaj u Persijskom zalivu usporava isporuke tečnog prirodnog gasa iz Katara.

Prema podacima Evropske unije, sukob sa Iranom povećao je evropske troškove energije za približno 100 milijardi evra. Dodatni problem predstavljaju skladišta gasa, koja su popunjena oko 75 odsto, što je ispod devetogodišnjeg prosjeka za ovo doba godine.

Američka administracija smatra da bi rast cijena i strah od mogućih nestašica mogli navesti evropske vlade da preispitaju protivljenje povratku ruskog gasa.

Trampova inicijativa predstavlja zaokret u odnosu na njegovu politiku tokom prvog predsjedničkog mandata, kada je kritikovao Njemačku zbog izgradnje gasovoda Sjeverni tok 2, upozoravajući na preveliku zavisnost Berlina od ruskih energenata. Njegova administracija je 2019. godine uvela sankcije tom projektu.

Sada Vašington razmatra mogućnost da obnova isporuka ruskog gasa bude dio šireg sporazuma o okončanju rata u Ukrajini. Ipak, dogovor još nije postignut, a za njegovu realizaciju bila bi potrebna saglasnost Rusije, Ukrajine i evropskih kupaca, kao i prevazilaženje postojećih pravnih ograničenja u Evropskoj uniji.