Valeurs Actuelles: Šta otkrivaju sahrana generala Ratka Mladića i reakcije Zapada
Francuski portal Valeurs Actuelles objavio je tekst u kojem se analizira način na koji su u zapadnim medijima i političkim krugovima predstavljeni general Ratko Mladić, rat u BiH i srpska javnost, uz tvrdnju autora da se i nakon Mladićeve smrti nastavila dugogodišnja kampanja demonizacije Srba.
Povod za tekst bile su reakcije na sahranu generala Ratka Mladića održanu 7. septembra u Beogradu, nakon njegove smrti 27. avgusta u pritvoru Mehanizma za međunarodne krivične tribunale u Hagu.
Autor navodi da je izraz „balkanski kasapin“, koji se u zapadnim medijima godinama koristi za Mladića, ponovo intenzivno upotrebljavan povodom njegove smrti i sahrane, kao i da je dio medija i političara pokušao da kriminalizuje veliki broj ljudi koji su prisustvovali posljednjem ispraćaju.
Posebno se osvrće na reakciju predsjednice Evropske komisije Ursule fon der Lajen, koja je navela da je „šokirana slikama“ sa događaja i ocijenila da prisustvo zvaničnika sahrani predstavlja odbijanje suočavanja sa „mračnim poglavljem“ novije evropske istorije.
Autor teksta, međutim, dovodi u pitanje takav pristup i pita se da li su evropske institucije spremne da se zaista suoče sa svim aspektima ratova na prostoru bivše Jugoslavije.
U tekstu se navodi da činjenica da je veliki broj građana prisustvovao sahrani ne znači automatski i opravdavanje ratnih zločina, već da pokazuje duboko neslaganje dijela srpske javnosti sa načinom na koji su rat i odgovornost pojedinih aktera predstavljeni u zapadnim medijima i pred Haškim tribunalom.
Autor posebno kritikuje rad Haškog tribunala, tvrdeći da je njegov odnos prema zločinima počinjenim nad Srbima bio neujednačen. Presudu kojom su događaji u Srebrenici okvalifikovani kao genocid predstavlja kao odluku koju dio srpske javnosti doživljava prije svega kao politički motivisanu.
U tekstu se iznose i tvrdnje da su takve presude, prema tom tumačenju, imale šire političke ciljeve – od slabljenja Republike Srpske i kolektivnog optuživanja Srba do opravdavanja kasnijih poteza zapadnih država prema Srbiji.
Autor smatra da je upravo takav pristup proizveo suprotan efekat od očekivanog, jer je, kako navodi, dodatno učvrstio dio srpske javnosti u uvjerenju da je general Mladić simbol odbrane srpskog naroda.
Kao ilustraciju takvog odnosa prema Mladiću navodi izjavu Branimira Kojića, predsjednika Udruženja žrtava srpskog naroda iz Srebrenice, koji je autoru govorio o svojim osjećanjima nakon smrti i sahrane generala.
Kojić je, prema navodima iz teksta, rekao da zbog ratnih okolnosti nije prisustvovao sahrani svog oca, ali da je na Mladićevoj sahrani dobio priliku da se oprosti od čovjeka kojeg doživljava kao nekoga ko je „kao otac“ srpskom narodu.
„Muslimani su planirali da nas zbrišu sa površine zemlje i samo zahvaljujući generalu smo živi“, navodi se Kojićeva izjava.
Autor pritom podsjeća i na zločine nad Srbima u okolini Srebrenice, navodeći podatak od 3.267 srpskih žrtava u 146 sela tog područja, te odgovornost Nasera Orića, komandanta muslimanskih snaga u Srebrenici. Te navode iznosi kao dio šireg argumenta da se o ratu u BiH, kako smatra, ne govori dovoljno iz perspektive stradanja srpskog stanovništva.
Poseban dio teksta posvećen je samoj sahrani generala Mladića i atmosferi među prisutnima.
Autor navodi da se, gledanjem snimaka liturgije i sahrane, može vidjeti dostojanstveno i mirno prisustvo velikog broja građana, uz posebno emotivan oproštaj navijača Crvene zvezde.
Patrijarh srpski Porfirije tom prilikom je, kako se navodi, govorio o Mladiću kao vojniku i komandantu koji je u teškim vremenima preuzeo veliku odgovornost i teret, dok je u molitvi zatražio oprost njegovih grijehova.
„Molimo se da mu Gospod oprosti svaki grijeh, voljni ili nevoljni, poznati ili nepoznati“, prenosi se dio besjede patrijarha Porfirija.
Autor u tome vidi i važnu razliku između političke i crkvene percepcije Mladića, navodeći da je poruka patrijarha istovremeno sadržavala priznanje njegove uloge u ratu, ali i molitvu za oprost.
U tekstu se prenosi i svjedočenje Slobodana Stancevića, nekadašnjeg portparola Vojske Republike Srpske i čovjeka koji je, kako se navodi, bio blizak Mladiću. Stancević ga je opisao kao skromnog čovjeka bliskog svojim vojnicima, koji je sa njima dijelio ono malo hrane što je bilo dostupno.
Njegova jedina zamjerka, prema autorovom navodu, bila je to što je Mladić smatrao da vojni interes treba da ima prednost nad političkim odlukama.
Autor taj stav povezuje sa širim odnosima između vojnog i političkog vrha Republike Srpske i Srbije tokom rata, posebno sa politikom Slobodana Miloševića uoči i tokom pregovora u Dejtonu.
Na kraju teksta Valeurs Actuelles zaključuje da različite reakcije na smrt i sahranu Ratka Mladića pokazuju koliko su podjele u vezi sa ratovima devedesetih i dalje duboke.
Autor smatra da istorija ratova na prostoru bivše Jugoslavije još nije napisana na način koji bi uključio sve žrtve i sve odgovorne strane, te posebno kritikuje Evropsku uniju i Sjedinjene Američke Države zbog njihove politike tokom ratova devedesetih.
Istovremeno, tvrdi da se sličan pristup, prema njegovom mišljenju, nastavlja i danas kroz odnos Zapada prema Srbima na Kosovu i Metohiji i politici kosovskog premijera Aljbina Kurtija.
„Samo u pravičnosti, jednoj od evropskih vrijednosti na koje se poziva Ursula fon der Lajen, priznavanju svih zločina počinjenih u bivšoj Jugoslaviji i procesuiranju njihovih odgovornih, kao i priznavanju velike odgovornosti Evropske unije i SAD za te zločine, može početi neophodan rad na kolektivnom sjećanju“, zaključuje autor.
